Pisownia przypisu dotyczącego artykułu w książce

5/5 - (3 votes)

Pod pojęciem artykułu rozumie się niezależny tekst, który stanowi część większej publikacji. Elementy przypisu dotyczące artykułu podajemy przed danymi przypisu odnoszącymi się do całości książki i wyraźnie oddzielamy stosując np. wyrazy takie jak „in” lub „w:”. Na końcu przypisu podajemy paginację wskazującą lokalizację artykułu w obrębie książki.

Odpowiedzialność główna: autor artykułu (dopuszczalny skrót imienia)
Tytuł artykułu: w formie występującej w źródle
Odpowiedzialność główna: autor książki (dopuszczalny skrót imienia)
Tytuł książki: w formie występującej w źródle
Wydanie: liczebniki porządkowe należy zapisywać cyframi arabskimi; dopuszcza się przejmowanie oznaczenia pierwszego wydania, jeżeli to oznaczenie występuje w źródle
Miejsce wydania: nazwę miasta zamieszczamy w oryginalnym języku
Wydawca: może być forma skrócona, np. PWN
Data wydania: rok; jeżeli nie można go określić, podajemy datę „copyright”, datę druku lub datę przypuszczalną ze skrótem „ca.”
Lokalizacja w obrębie dokumentu macierzystego: strony, na których artykuł został zamieszczony

Przykład:

SZAŁKOWSKI, Adam. Kapitał intelektualny menedżera personalnego jako czynnik rozwoju przedsiębiorstwa. W: Zarządzanie wiedzą a procesy restrukturyzacji i rozwoju przedsiębiorstw : materiały z międzynarodowej konferencji naukowej Krynica, 26-28 października 2000 roku. Kraków : s.n., 2000, s. 156-161.

Odpowiedzialność główna: SZAŁKOWSKI, Adam
Tytuł artykułu: Kapitał intelektualny menedżera personalnego jako czynnik rozwoju przedsiębiorstwa
Tytuł książki: Zarządzanie wiedzą a procesy restrukturyzacji i rozwoju przedsiębiorstw : materiały z międzynarodowej konferencji naukowej Krynica, 26-28 października 2000 roku
Miejsce wydania: Kraków
Wydawca: w książce nie ma nazwy wydawcy; podajemy wyrażenie „wydawca nieznany” lub odpowiedni skrót
Data wydania: 2000
Lokalizacja w obrębie dokumentu macierzystego: s. 156-161

W przypadku artykułu zamieszczonego w książce najważniejsze jest zachowanie odpowiedniej kolejności elementów opisu bibliograficznego. Pierwszeństwo ma zawsze autor artykułu, ponieważ to jego tekst jest bezpośrednim przedmiotem przypisu. Dopiero po tytule artykułu przechodzimy do informacji dotyczących książki, w której tekst został opublikowany. Dzięki temu od razu wiadomo, czy przypis odnosi się do całej publikacji, czy tylko do konkretnego rozdziału, artykułu albo innego samodzielnego tekstu znajdującego się w jej obrębie.

Istotną rolę odgrywa zwrot „W:” lub „In”, który oddziela opis artykułu od opisu książki. W polskich pracach naukowych zdecydowanie częściej stosuje się zapis „W:”. Jest on szczególnie przydatny wtedy, gdy książka jest publikacją wieloautorską, tomem materiałów konferencyjnych, pracą zbiorową lub zbiorem różnych artykułów. Po wskazaniu autora i tytułu artykułu podajemy więc informacje o publikacji, w której ten artykuł się znajduje. Nie należy pomijać tego rozróżnienia, ponieważ sam tytuł książki bez oznaczenia „W:” może sugerować, że właśnie książka, a nie zamieszczony w niej tekst, jest źródłem wykorzystanym przez autora pracy.

Jeżeli książka została napisana przez jednego autora, schemat przypisu jest stosunkowo prosty. Po tytule artykułu wpisujemy „W:”, a następnie dane książki. W przypadku publikacji pod redakcją naukową zamiast autora książki należy wskazać redaktora lub redaktorów, zachowując informację o ich funkcji. Ma to znaczenie zwłaszcza w przypadku prac zbiorowych, w których poszczególne rozdziały zostały napisane przez różnych autorów. W takim przypisie należy przede wszystkim jasno wskazać autora cytowanego lub omawianego tekstu, a następnie osobę odpowiedzialną za redakcję całej książki.

Szczególną uwagę należy zwrócić na tytuł artykułu. Powinien być zapisany dokładnie w takiej formie, w jakiej występuje w źródle. Nie należy samodzielnie poprawiać tytułu, skracać go ani zmieniać jego brzmienia tylko dlatego, że w tekście pracy wygodniej byłoby zastosować krótszą wersję. Tytuł jest bowiem jednym z podstawowych elementów identyfikujących publikację. Podobnie postępujemy z tytułem książki. W przypisie należy zachować jego pełne brzmienie, łącznie z podtytułem, jeżeli występuje w publikacji i jest potrzebny do dokładnego określenia źródła.

Warto również pamiętać o różnicy między przypisem dotyczącym artykułu a przypisem do całej książki. Jeżeli korzystamy z konkretnego rozdziału lub artykułu, nie wystarczy podać jedynie autora książki, jej tytułu i roku wydania. Taki zapis informowałby czytelnika o książce, ale nie wskazywałby, z jakiego dokładnie tekstu korzystaliśmy. W przypadku publikacji wieloautorskich byłoby to szczególnie mylące, ponieważ jedna książka może zawierać kilkanaście lub nawet kilkadziesiąt niezależnych artykułów.

Bardzo ważnym elementem jest również paginacja, czyli wskazanie stron, na których znajduje się wykorzystany artykuł. W przytoczonym przykładzie zapis „s. 156-161” oznacza, że cały artykuł został zamieszczony na stronach od 156 do 161. Gdy przypis dotyczy konkretnego fragmentu artykułu, można wskazać jedynie stronę lub węższy zakres stron, na przykład „s. 158” albo „s. 158-159”. Jest to szczególnie istotne w pracach naukowych, ponieważ pozwala czytelnikowi szybko odnaleźć miejsce, z którego pochodzi cytowana informacja.

Zakres stron należy podawać w taki sposób, aby nie było wątpliwości, czy wskazane numery odnoszą się do całego artykułu, czy tylko do wykorzystanego fragmentu. Jeżeli autor pracy omawia cały artykuł, właściwe będzie wskazanie wszystkich stron zajmowanych przez tekst. Jeżeli natomiast przywołuje jedynie konkretną myśl lub cytat, wystarczy podać stronę, na której znajduje się odpowiedni fragment. W praktyce właśnie ten element przypisu najczęściej decyduje o jego użyteczności dla osoby sprawdzającej źródła.

Problem może pojawić się również wtedy, gdy w publikacji nie podano wszystkich danych wydawniczych. Nie zawsze książka zawiera pełną informację o wydawcy, miejscu lub roku wydania. W takiej sytuacji nie należy uzupełniać brakujących danych na podstawie domysłów. Stosuje się odpowiednie oznaczenia informujące o braku określonej informacji. W przykładzie zamiast nazwy wydawcy zastosowano „s.n.”, czyli skrót łacińskiego określenia oznaczającego brak nazwy wydawcy. Dzięki temu czytelnik wie, że informacja nie została pominięta przypadkowo, lecz nie była dostępna w źródle.

Podobną ostrożność należy zachować przy ustalaniu daty wydania. Jeżeli rok publikacji nie jest podany wprost, można wykorzystać inne dostępne informacje, takie jak data copyright czy data druku, a w sytuacji, gdy rok jest jedynie przybliżony, stosuje się odpowiednie oznaczenie, na przykład „ca.”. Nie należy jednak wpisywać przypadkowego roku wyłącznie po to, aby przypis wyglądał na kompletny. W opisie bibliograficznym istotna jest przede wszystkim zgodność ze źródłem i możliwość późniejszego zweryfikowania danych.

W praktyce warto także zwracać uwagę na jednolitość wszystkich przypisów w całej pracy. Jeżeli w jednym przypisie stosujemy zapis „W:”, nazwiska autorów zapisujemy wersalikami, a strony oznaczamy skrótem „s.”, dobrze jest utrzymać ten sam sposób w pozostałych przypisach. Jednolity system zwiększa czytelność pracy i pozwala łatwo rozpoznawać poszczególne elementy opisu. Nie należy natomiast mieszać kilku różnych sposobów zapisu bez wyraźnego powodu, na przykład stosować raz „W:”, a innym razem „in:”, jeżeli praca jest przygotowywana według jednego, ustalonego systemu bibliograficznego.

Przypis dotyczący artykułu w książce powinien więc umożliwiać jednoznaczne ustalenie czterech podstawowych informacji: kto jest autorem tekstu, jaki jest jego tytuł, w jakiej książce został opublikowany oraz gdzie dokładnie w tej książce można go znaleźć. Dopiero połączenie tych danych tworzy pełny i użyteczny opis bibliograficzny. W przypadku prac zaliczeniowych, dyplomowych i naukowych poprawne sporządzanie takich przypisów ma znaczenie nie tylko formalne. Ułatwia również czytelnikowi dotarcie do źródła, sprawdzenie przytoczonej informacji i odtworzenie toku prowadzonej analizy.

Zasady ogólne pisania prac dyplomowych

5/5 - (2 votes)

Zaleca się stosowanie następujących zasad uniwersalnych:

  1. Po pierwsze  – zasada konsekwencji – oznacza ona, że jeżeli zostanie przyjęta jakaś konwencja pisa­nia pracy dyplomowej to powinna być ona utrzymana do końca realizacji pracy. Przykładowo nie wolno używać przy numeracji rozdziałów raz cyfr rzymskich, a raz arabskich. Nie można używać zamiennie określeń tabela, tablica, tabelka itd. Jeśli zdecydujemy się używać cyfr rzymskich, czy określenia tabela, to trzeba to robić konsekwentnie w całej pracy.
  2. Kolejna zasada to zasada prostoty. Prostota powinna dotyczyć zarówno konstrukcji tekstu jak i formułowania zdań. Pracę dyplomową na łatwo zrozumieć, a nie zastanawiać się co autor miał na myśli.
  3. Bieżąca korekta realizowanego tekstu.
  4. Przestrzeganie wszystkich zasad określonych w innych wymaganiach promotora.

Zasady ogólne pisania prac dyplomowych

Przygotowanie pracy dyplomowej wymaga nie tylko zgromadzenia odpowiedniej wiedzy dotyczącej wybranego zagadnienia, lecz również przestrzegania określonych zasad dotyczących sposobu jej przedstawienia. Praca licencjacka, inżynierska czy magisterska jest szczególnym rodzajem opracowania naukowego, dlatego powinna charakteryzować się logiczną konstrukcją, poprawnością językową, konsekwencją stosowanych rozwiązań oraz starannością edytorską. Nawet wartościowa merytorycznie treść może zostać oceniona mniej korzystnie, jeśli autor przedstawia ją w sposób chaotyczny, niejednolity lub niezgodny z wymaganiami obowiązującymi na danej uczelni.

Nie istnieje jeden uniwersalny wzorzec technicznego przygotowania wszystkich prac dyplomowych. Poszczególne uczelnie, wydziały, instytuty, a czasami także promotorzy mogą stosować własne wymagania dotyczące struktury pracy, sposobu sporządzania przypisów, wyglądu tabel, numerowania rozdziałów czy formy bibliografii. Można jednak wskazać kilka ogólnych zasad, które pozostają aktualne niezależnie od przyjętego standardu. Do najważniejszych należą zasada konsekwencji, zasada prostoty, systematyczna korekta przygotowywanego tekstu oraz przestrzeganie wymagań promotora i jednostki, w której praca powstaje.

Zasada konsekwencji

Jedną z podstawowych zasad przygotowywania pracy dyplomowej jest konsekwencja. Oznacza ona, że raz przyjęty sposób zapisu, oznaczania poszczególnych elementów czy organizowania tekstu powinien być stosowany w całym opracowaniu. Czytelnik nie powinien mieć wrażenia, że poszczególne rozdziały zostały przygotowane według różnych reguł albo że autor na kolejnych etapach pisania zmieniał przyjęte wcześniej rozwiązania.

Najprostszym przykładem jest numeracja rozdziałów i podrozdziałów. Jeżeli autor zdecydował się na numerowanie rozdziałów cyframi rzymskimi, rozwiązanie takie powinno być utrzymane w całej pracy. Nie należy pierwszego rozdziału oznaczać jako „Rozdział I”, a następnego jako „Rozdział 2”. Podobna zasada odnosi się do podrozdziałów. Jeżeli przyjęto system 1.1, 1.2, 1.3, a następnie 2.1, 2.2 i 2.3, powinien on być stosowany konsekwentnie aż do zakończenia pracy.

Konsekwencja dotyczy również nazewnictwa. Jeżeli określony rodzaj zestawienia danych został nazwany tabelą, nie powinien być w kolejnych miejscach określany raz jako tabela, raz jako tablica, a jeszcze innym razem jako tabelka. W naukowym sposobie wypowiedzi szczególnie ważna jest stabilność terminologiczna. Używanie wielu określeń w odniesieniu do tego samego elementu może prowadzić do wątpliwości, czy autor rzeczywiście opisuje to samo zjawisko.

Jeszcze większego znaczenia zasada ta nabiera w przypadku pojęć naukowych. Jeżeli w części teoretycznej przyjęto określoną definicję przedsiębiorstwa, bezpieczeństwa, motywacji, turystyki czy innego analizowanego pojęcia, w dalszych rozważaniach należy posługiwać się nim zgodnie z ustalonym znaczeniem. Nie powinno się swobodnie zastępować pojęć terminami zbliżonymi, jeżeli w danej dyscyplinie posiadają one odmienne znaczenie.

Konsekwencja powinna obejmować również sposób sporządzania przypisów i bibliografii. Jeżeli w przypisie najpierw podawane jest imię autora, a następnie nazwisko, nie należy w kolejnych przypisach bez powodu odwracać tej kolejności. Podobnie powinien być zapisywany tytuł publikacji, miejsce wydania, nazwa wydawnictwa, rok publikacji oraz numer strony. Najważniejsze jest oczywiście zastosowanie standardu wymaganego przez uczelnię, jednak równie ważne pozostaje jego konsekwentne przestrzeganie.

Ta sama zasada odnosi się do skrótów, dat, jednostek miary, sposobu zapisywania wartości procentowych oraz danych liczbowych. Jeżeli autor stosuje określony sposób zapisu dat, powinien unikać przechodzenia w kolejnych częściach pracy na inny system. Jeżeli w tabelach wartości podawane są z dokładnością do jednego miejsca po przecinku, warto zachować podobną dokładność w innych porównywalnych zestawieniach, o ile charakter danych nie wymaga zastosowania innego rozwiązania.

Konsekwencja obejmuje wreszcie edycję tekstu. Nagłówki tego samego poziomu powinny wyglądać jednakowo, podobnie jak podpisy tabel, rycin, wykresów oraz innych elementów graficznych. Niepożądane jest stosowanie w jednym miejscu pogrubienia, w drugim podkreślenia, a w trzecim kursywy dla elementów pełniących dokładnie taką samą funkcję.

Zasada konsekwencji nie oznacza jednak, że wszystkie elementy pracy powinny wyglądać identycznie. Inaczej może być zapisany tytuł rozdziału, inaczej tytuł podrozdziału, a jeszcze inaczej tekst główny. Ważne jest natomiast, aby elementy tego samego typu były opracowane zgodnie z tymi samymi regułami.

Zasada prostoty

Drugą szczególnie ważną zasadą jest prostota. Praca naukowa nie staje się bardziej wartościowa dlatego, że została napisana trudnym, skomplikowanym językiem. Jej zadaniem jest możliwie precyzyjne przedstawienie określonego problemu, sposobu jego analizy oraz wynikających z niej wniosków. Czytelnik powinien móc stosunkowo łatwo odtworzyć tok rozumowania autora.

Prostota powinna dotyczyć zarówno konstrukcji całej pracy, jak i poszczególnych zdań. Struktura opracowania powinna wynikać z jego tematu, celu i przedmiotu badań. Kolejne rozdziały powinny pozostawać ze sobą w logicznym związku. Jeżeli pierwszy rozdział przedstawia podstawy teoretyczne problemu, drugi może dotyczyć metodologii badań, a trzeci ich wyników. Czytelnik powinien rozumieć, dlaczego poszczególne zagadnienia pojawiają się właśnie w takim miejscu.

Niepotrzebne komplikowanie struktury może prowadzić do powstawania bardzo licznych, krótkich podrozdziałów, między którymi trudno dostrzec wyraźny związek. Podział pracy powinien pomagać uporządkować materiał, a nie stanowić celu sam w sobie. Jeżeli określone zagadnienie można jasno przedstawić w jednym podrozdziale, tworzenie z niego kilku kolejnych poziomów struktury zwykle nie poprawia czytelności opracowania.

Prostota jest równie ważna na poziomie języka. Częstym błędem osób rozpoczynających pisanie prac naukowych jest przekonanie, że język akademicki powinien być możliwie skomplikowany. W rezultacie powstają bardzo długie zdania zawierające wiele wtrąceń, określeń i zdań podrzędnych. Po przeczytaniu takiej wypowiedzi odbiorca może mieć problem z ustaleniem, jaka była jej podstawowa myśl.

Dobre zdanie naukowe nie musi być krótkie, ale powinno być zrozumiałe. Jeżeli jedna wypowiedź zawiera kilka niezależnych informacji, często warto podzielić ją na dwa lub trzy zdania. Nie należy również zastępować prostych określeń skomplikowanymi konstrukcjami jedynie po to, aby tekst sprawiał wrażenie bardziej specjalistycznego.

Prostota nie oznacza jednak języka potocznego ani rezygnacji z terminologii naukowej. Jeżeli określone pojęcie ma w danej dyscyplinie precyzyjne znaczenie, należy go używać. Chodzi przede wszystkim o to, aby terminologia specjalistyczna służyła precyzji wypowiedzi, a nie jej sztucznemu komplikowaniu.

Autor powinien szczególnie uważać na zdania, których znaczenie może być interpretowane na kilka sposobów. W pracy naukowej niejasność wypowiedzi stanowi poważny problem, ponieważ odbiorca nie powinien zastanawiać się, co autor prawdopodobnie miał na myśli. Treść należy sformułować w taki sposób, aby zamierzone znaczenie wynikało bezpośrednio z tekstu.

Z prostotą wiąże się również właściwe gospodarowanie materiałem. Nie każda informacja odnaleziona podczas przygotowywania pracy musi znaleźć się w jej ostatecznej wersji. Autor powinien dokonywać selekcji i pozostawiać te treści, które rzeczywiście są związane z przedmiotem rozważań. Nadmiar informacji pobocznych może utrudnić zauważenie najważniejszych kwestii.

Bieżąca korekta tekstu

Kolejna istotna zasada dotyczy systematycznej korekty przygotowywanego tekstu. Nie jest dobrym rozwiązaniem pozostawienie wszystkich poprawek językowych, merytorycznych i technicznych na sam koniec pracy. Im bardziej rozbudowany staje się dokument, tym trudniejsze może być późniejsze wykrycie i usunięcie wszystkich nieprawidłowości.

Bieżąca korekta pozwala wychwytywać błędy jeszcze przed rozpoczęciem kolejnych części. Po napisaniu podrozdziału warto ponownie go przeczytać, sprawdzając przede wszystkim, czy odpowiada jego tytułowi, czy poszczególne akapity pozostają ze sobą w związku oraz czy nie występują w nim niepotrzebne powtórzenia. Na tym etapie łatwiej również zauważyć brak źródła, błędnie zapisany przypis lub fragment wymagający dodatkowego wyjaśnienia.

Szczególną uwagę należy poświęcić zgodności kolejnych części pracy. W tekście tworzonym przez wiele tygodni lub miesięcy stosunkowo łatwo może dojść do sytuacji, w której autor zmieni sposób rozumienia danego zagadnienia, lecz nie skoryguje fragmentów napisanych wcześniej. Może to powodować wewnętrzne sprzeczności. Systematyczne wracanie do wcześniejszych części pomaga zachować spójność wywodu.

Korekta nie powinna ograniczać się do sprawdzania ortografii. Konieczna jest również kontrola interpunkcji, gramatyki, składni, terminologii i stylu. Należy sprawdzić, czy każde zdanie rzeczywiście wnosi potrzebną informację, czy wypowiedzi nie są zbyt rozbudowane i czy jednoznacznie przekazują zamierzony sens.

Oddzielnej kontroli wymagają dane liczbowe. Autor powinien sprawdzić, czy wartości przywoływane w tekście są zgodne z tabelami i wykresami oraz czy prawidłowo zostały obliczone procenty, średnie i inne wskaźniki. Jeżeli w pracy znajdują się badania własne, każda zmiana w sposobie obliczania danych powinna zostać uwzględniona we wszystkich fragmentach, w których dane te zostały wykorzystane.

Bieżąca korekta obejmuje także przypisy. Znacznie łatwiej sporządzić prawidłowe odwołanie do publikacji w chwili, kiedy jest ona wykorzystywana, niż po kilku miesiącach ustalać, z którego źródła pochodzi określona informacja. Z tego względu dane bibliograficzne powinny być uzupełniane systematycznie.

Nie oznacza to, że bieżąca kontrola zastępuje ostateczną korektę całej pracy. Po zakończeniu wszystkich rozdziałów konieczne jest ponowne przeczytanie opracowania jako całości. Dopiero wtedy możliwa jest pełna ocena proporcji między poszczególnymi częściami, logicznego następstwa rozdziałów oraz zgodności wstępu, części zasadniczej i zakończenia.

Przestrzeganie wymagań promotora i uczelni

Każda praca dyplomowa powstaje w ramach określonych wymagań instytucjonalnych. Uczelnia, wydział lub instytut może przygotować szczegółowe wytyczne dotyczące zarówno merytorycznej struktury pracy, jak i jej technicznego opracowania. Autor powinien zapoznać się z nimi możliwie wcześnie, najlepiej jeszcze przed rozpoczęciem właściwego pisania.

Wymagania mogą określać między innymi minimalną lub zalecaną objętość opracowania, układ strony tytułowej, rozmiar i rodzaj czcionki, wielkość marginesów, interlinię, sposób numerowania stron, zasady sporządzania przypisów i bibliografii, sposób podpisywania tabel i rysunków, a także wymagane elementy wstępu oraz zakończenia.

Istotną rolę odgrywa również promotor. Jego zadaniem jest między innymi pomoc w ustaleniu właściwego zakresu tematu, ocena struktury pracy oraz wskazywanie problemów występujących w kolejnych częściach opracowania. Uwagi promotora powinny być analizowane i wprowadzane konsekwentnie. Jeżeli określona uwaga dotyczy problemu, który występuje w kilku miejscach pracy, nie należy poprawiać wyłącznie fragmentu wskazanego przez promotora. Trzeba sprawdzić cały dokument i usunąć analogiczne nieprawidłowości również w innych jego częściach.

Niektóre kwestie mają charakter umowny. Istnieje kilka poprawnych systemów tworzenia przypisów, kilka sposobów numerowania rozdziałów czy konstruowania bibliografii. W takiej sytuacji nie chodzi o wybór rozwiązania abstrakcyjnie „najlepszego”, lecz o zastosowanie standardu obowiązującego w konkretnej jednostce. Samodzielne mieszanie kilku różnych systemów prowadzi zazwyczaj do powstania niespójnego dokumentu.

Wymagania promotora nie zastępują jednak samodzielności autora. Student odpowiada za treść swojej pracy i powinien potrafić uzasadnić zastosowane rozwiązania. Konsultacje mają służyć rozwijaniu opracowania, a nie przeniesieniu odpowiedzialności za jego przygotowanie na inną osobę.

Znaczenie podstawowych zasad dla jakości pracy

Konsekwencja, prostota, systematyczna korekta oraz przestrzeganie wymagań promotora są zasadami pozornie nieskomplikowanymi, lecz ich stosowanie ma duże znaczenie dla końcowego poziomu pracy dyplomowej. Pozwalają uniknąć wielu błędów, które nie muszą wynikać z braku wiedzy merytorycznej, lecz z niedostatecznej staranności podczas przygotowywania tekstu.

Konsekwencja nadaje opracowaniu jednolity charakter i ułatwia czytelnikowi orientację w jego strukturze. Prostota sprawia, że nawet skomplikowane zagadnienia mogą zostać przedstawione jasno i logicznie. Bieżąca korekta ogranicza liczbę błędów oraz pozwala wcześniej wychwycić problemy wymagające poważniejszych zmian. Przestrzeganie wymagań promotora i uczelni zapewnia natomiast zgodność pracy z formalnymi standardami obowiązującymi przy jej składaniu i ocenie.

Dobrze przygotowana praca dyplomowa nie powstaje wyłącznie poprzez napisanie odpowiedniej liczby stron. Jest rezultatem kolejnych etapów obejmujących planowanie, poszukiwanie literatury, analizę źródeł, prowadzenie badań, przygotowanie tekstu, korektę i ostateczną redakcję. Na każdym z tych etapów potrzebna jest staranność i konsekwencja.

Przestrzeganie podstawowych zasad nie oznacza ograniczenia samodzielności autora. Przeciwnie, uporządkowane ramy pozwalają skoncentrować się na tym, co w pracy najważniejsze, czyli rozwiązaniu określonego problemu, przedstawieniu własnego toku rozumowania oraz sformułowaniu odpowiednio uzasadnionych wniosków. Forma powinna wspierać treść, a nie odwracać od niej uwagę.

Ostatecznie wartość pracy dyplomowej zależy przede wszystkim od jej poziomu merytorycznego, jednak sposób przedstawienia treści wpływa na możliwość właściwej oceny tej wartości. Praca napisana jasno, logicznie i konsekwentnie jest łatwiejsza w odbiorze, bardziej przekonująca oraz lepiej świadczy o warsztacie jej autora. Dlatego podstawowe zasady pisania prac dyplomowych należy traktować nie jako zbiór dodatkowych formalności, lecz jako element prawidłowego przygotowania opracowania naukowego.

Tworzenie schematów blokowych

5/5 - (4 votes)

Tworzenie schematów blokowych jest procesem polegającym na graficznym przedstawieniu funkcji, procesów lub systemów za pomocą bloków symbolizujących poszczególne elementy składowe. Schemat blokowy jest używany w wielu dziedzinach, takich jak inżynieria, nauki komputerowe, elektronika czy matematyka.

Aby stworzyć schemat blokowy, należy:

  1. Zdefiniować problem lub system, który ma być przedstawiony w schemacie.
  2. Określić poszczególne elementy składowe systemu lub procesu i zamienić je na bloki.
  3. Połączyć bloki za pomocą linii, aby pokazać ich wzajemne relacje i przepływ sygnałów.
  4. Opisać każdy blok, podając jego nazwę i funkcję.
  5. Sprawdzić poprawność i czytelność schematu.

Istnieją różne programy komputerowe, które mogą pomóc w tworzeniu schematów blokowych, takie jak Visio, SmartDraw czy Lucidchart.

Dla prac inżynierskich i magisterskich, które są związane z przygotowaniem oprogramowania czasami wymagane jest zastosowanie schematu blokowego.

Schemat blokowy jest to graficzna reprezentacja procedury albo programu sporządzana w celach poglądowych. Może też zostać sporządzona jako przedstawienie algorytmu, który jest zapisany w języku programowania.

Fragmenty kodu programu w pracy trzeba wyróżnić odpowiednią bezszeryfową czcionką. Z kolei kod całego programu trzeba umieścić w formie drukowanej w załączniku (aneksie) albo w formie elektronicznej na dołączonej do pracy płycie CD (DVD, ewentualnie nośniku USB).

Schemat blokowy powinien przede wszystkim upraszczać zrozumienie opisywanego procesu, a nie komplikować go dodatkowymi oznaczeniami. Jego zadaniem jest przedstawienie kolejności wykonywanych czynności, zależności pomiędzy poszczególnymi etapami oraz możliwych wariantów przebiegu danego procesu. W pracy dyplomowej schemat powinien więc stanowić uzupełnienie opisu tekstowego i pozwalać czytelnikowi szybciej zorientować się w logice prezentowanego rozwiązania.

Przed rozpoczęciem tworzenia schematu warto dokładnie opisać analizowany proces w formie tekstowej. Należy ustalić, gdzie znajduje się jego początek, jakie czynności są wykonywane kolejno, w których miejscach podejmowane są decyzje oraz kiedy proces się kończy. Dopiero po takim uporządkowaniu można przystąpić do tworzenia reprezentacji graficznej. Próba rysowania schematu bez wcześniejszego przemyślenia logiki procesu bardzo często prowadzi do wielokrotnego poprawiania całej konstrukcji.

W typowym schemacie blokowym stosuje się zestaw podstawowych symboli, z których każdy ma określone znaczenie. Początek i koniec procesu zazwyczaj przedstawia się za pomocą owalu lub prostokąta z zaokrąglonymi krawędziami. Operację lub konkretną czynność oznacza prostokąt, natomiast miejsce podejmowania decyzji przedstawia się najczęściej w postaci rombu. Linie zakończone strzałkami pokazują natomiast kierunek przebiegu procesu.

W pracach związanych z programowaniem szczególne znaczenie mają bloki decyzyjne. Pokazują one warunek, od którego zależy dalszy przebieg algorytmu. Z takiego bloku wychodzą zazwyczaj co najmniej dwie drogi, odpowiadające na przykład wartościom „tak” i „nie”, „prawda” i „fałsz” albo spełnieniu i niespełnieniu określonego warunku. Każda z tych dróg powinna być odpowiednio opisana, aby czytelnik nie musiał domyślać się znaczenia poszczególnych strzałek.

Jeżeli algorytm zawiera pętlę, schemat powinien jednoznacznie pokazywać powrót do wcześniejszego etapu. Należy przy tym zadbać, aby czytelnik mógł bez trudu rozpoznać warunek zakończenia powtarzania. Źle zaprojektowana pętla może sprawiać wrażenie, że proces nigdy się nie kończy albo że kolejność działań jest niejednoznaczna. Z tego względu warto prześledzić schemat krok po kroku tak, jakby wykonywał go program.

Ważną zasadą jest zachowanie jednego kierunku przepływu. Najczęściej schemat prowadzi od góry do dołu, ewentualnie z lewej strony do prawej. Oczywiście w przypadku rozgałęzień i pętli strzałki mogą zmieniać kierunek, jednak cały układ powinien pozostać możliwie przejrzysty. Chaotycznie poprowadzone linie, liczne skrzyżowania i strzałki biegnące w przeciwnych kierunkach utrudniają analizę nawet stosunkowo prostego algorytmu.

Dobrą praktyką jest unikanie krzyżowania linii. Jeśli jest ono konieczne, można zastosować odpowiednie łączniki albo przebudować układ bloków. W rozbudowanych schematach pomocne bywa dzielenie procesu na mniejsze fragmenty. Zamiast umieszczać na jednej stronie kilkadziesiąt bloków, można przygotować schemat główny, a bardziej złożone operacje przedstawić na osobnych diagramach.

Należy również zachować podobną wielkość bloków tego samego rodzaju. Nie oznacza to, że każdy prostokąt musi mieć dokładnie identyczne rozmiary, ponieważ długość napisów może się różnić, ale wyraźne dysproporcje utrudniają odbiór. Schemat powinien sprawiać wrażenie uporządkowanego, a poszczególne elementy powinny być rozmieszczone w równych odstępach.

Tekst umieszczany wewnątrz bloków powinien być możliwie krótki. Schemat nie jest miejscem na rozbudowane akapity ani szczegółowe wyjaśnienia. W bloku czynności można napisać na przykład „Pobranie danych użytkownika”, „Obliczenie wartości średniej” albo „Zapis wyniku do bazy”. Szczegółowe informacje dotyczące sposobu wykonania danej operacji powinny znaleźć się w tekście pracy.

Szczególnie ważne jest stosowanie jednoznacznych nazw czynności. Zamiast pisać „Przetwarzanie”, lepiej określić, co dokładnie jest przetwarzane i jaki rodzaj operacji jest wykonywany. Podobnie w bloku decyzyjnym lepiej zastosować pytanie „Czy hasło jest poprawne?” niż ogólne określenie „Sprawdzenie hasła”. Dzięki temu od razu wiadomo, dlaczego z danego elementu wychodzą dwie różne ścieżki.

Schemat blokowy powinien być również zgodny z rzeczywistym działaniem programu lub procesu. Jeśli został przygotowany na etapie projektowania, po zakończeniu implementacji należy go ponownie zweryfikować. W trakcie programowania algorytm może ulec zmianie, mogą pojawić się dodatkowe warunki albo niektóre etapy mogą zostać uproszczone. Pozostawienie starego schematu prowadzi wtedy do rozbieżności pomiędzy dokumentacją a wykonanym rozwiązaniem.

W pracy dyplomowej nie należy zamieszczać schematów wyłącznie jako elementów dekoracyjnych. Każdy diagram powinien zostać wprowadzony w tekście i omówiony. Przed schematem warto wyjaśnić, czego dotyczy i jaki fragment rozwiązania przedstawia. Po jego zamieszczeniu można wskazać najważniejsze etapy procesu lub zwrócić uwagę na szczególnie istotne zależności.

Przykładowe wprowadzenie może informować, że „na rysunku przedstawiono schemat blokowy procesu logowania użytkownika do aplikacji”. Następnie można krótko wyjaśnić, że proces rozpoczyna się od wprowadzenia danych, później następuje ich weryfikacja, a w zależności od wyniku użytkownik uzyskuje dostęp albo otrzymuje komunikat o błędzie. Takie omówienie pomaga połączyć element graficzny z pozostałą treścią rozdziału.

Schemat powinien posiadać numer i tytuł zgodnie z zasadami obowiązującymi w całej pracy. Najczęściej traktuje się go jako rysunek, dlatego podpis może mieć formę „Rysunek 4. Schemat blokowy algorytmu uwierzytelniania użytkownika”. Jeżeli przyjęto numerację zależną od rozdziałów, zapis może wyglądać na przykład „Rysunek 3.2”. Ważne jest zachowanie tego samego sposobu oznaczania wszystkich elementów graficznych.

Jeżeli schemat został przygotowany przez autora pracy, pod nim można umieścić informację „Źródło: opracowanie własne”. Jeśli natomiast schemat został zaczerpnięty z publikacji, należy podać źródło. W przypadku modyfikacji cudzej ilustracji warto zastosować zapis wskazujący, że jest to opracowanie własne na podstawie określonego źródła.

Nie należy kopiować schematów z innych publikacji bez wskazania ich pochodzenia. Dotyczy to również materiałów znajdujących się w Internecie, dokumentacji technicznej oraz instrukcji producentów. Schemat jest elementem graficznym objętym takimi samymi zasadami rzetelności źródłowej jak tekst, tabela czy wykres.

Warto również zwrócić uwagę na jakość techniczną diagramu. Schemat powinien pozostać czytelny po wstawieniu do dokumentu i późniejszym utworzeniu pliku PDF. Napisy nie mogą być zbyt małe, a linie i strzałki powinny być dobrze widoczne. Nie należy wstawiać bardzo dużego schematu i następnie zmniejszać go do takiego rozmiaru, że odczytanie tekstu wymaga znacznego powiększenia strony.

Jeśli schemat jest zbyt duży, można umieścić go na stronie w orientacji poziomej albo podzielić na kilka części. W szczególnych przypadkach pełny diagram można przenieść do załącznika, a w głównej części pracy zamieścić jego uproszczoną wersję. Wszystko zależy od tego, jak ważny jest on dla zrozumienia opisywanego rozwiązania.

Przy przygotowywaniu schematów warto korzystać z grafiki wektorowej. Dzięki temu elementy pozostają ostre niezależnie od skalowania. Programy przeznaczone do tworzenia diagramów pozwalają najczęściej eksportować schematy w formatach zapewniających znacznie lepszą jakość niż zwykły zrzut ekranu. Zrzuty ekranowe powinny być stosowane tylko wtedy, gdy nie ma lepszego rozwiązania.

Nie ma obowiązku korzystania z rozbudowanego programu graficznego. Prosty schemat można przygotować bezpośrednio w edytorze tekstu przy użyciu kształtów i łączników. Istotne jest jednak właściwe grupowanie elementów, aby podczas późniejszej edycji dokumentu bloki i strzałki nie przesuwały się względem siebie.

Przy większej liczbie diagramów warto przyjąć jednolity styl graficzny. Te same typy bloków powinny mieć podobny kształt, rozmiar, krój czcionki i sposób wyrównania tekstu. Nie należy w jednym schemacie używać prostokąta do oznaczania operacji, a w kolejnym stosować dla tej samej funkcji zupełnie innego symbolu bez wyraźnego powodu.

W pracy informatycznej trzeba rozważyć, czy schemat blokowy jest rzeczywiście najlepszym sposobem przedstawienia danego zagadnienia. Nie każdy element systemu należy opisywać w tej formie. Schemat blokowy dobrze pokazuje przebieg algorytmu lub procesu, ale do przedstawiania architektury systemu, struktury klas, przepływu danych czy interakcji użytkownika z systemem mogą być bardziej odpowiednie inne rodzaje diagramów.

Na przykład diagram przypadków użycia pozwala pokazać funkcje systemu dostępne dla użytkowników, diagram klas przedstawia strukturę obiektową programu, a diagram sekwencji koncentruje się na kolejności komunikacji między obiektami. Nie należy więc stosować schematu blokowego jako uniwersalnej formy prezentacji wszystkich aspektów tworzonego oprogramowania.

W pracach niezwiązanych bezpośrednio z programowaniem schematy blokowe także mogą być bardzo użyteczne. Można za ich pomocą przedstawić proces obsługi zamówienia w przedsiębiorstwie, procedurę kontroli jakości, ścieżkę obiegu dokumentów, sposób rozpatrywania reklamacji albo etapy procesu rekrutacyjnego. Zasada pozostaje taka sama – schemat powinien pokazywać kolejność i zależności między poszczególnymi czynnościami.

W pracy z zakresu logistyki schemat może przedstawiać na przykład proces przepływu towaru od przyjęcia zamówienia do jego dostarczenia klientowi. W pracy ekonomicznej można zobrazować procedurę oceny wniosku kredytowego, natomiast w pracy z zakresu administracji – przebieg określonego postępowania. Schemat blokowy jest więc narzędziem znacznie bardziej uniwersalnym niż mogłoby wynikać z jego częstego kojarzenia z informatyką.

Przed umieszczeniem diagramu w pracy warto przeprowadzić prosty test jego czytelności. Należy pokazać go osobie, która nie zna dokładnie badanego procesu, i sprawdzić, czy potrafi poprawnie prześledzić kolejne kroki. Jeśli musi wielokrotnie pytać o znaczenie strzałek albo nie wie, gdzie znajduje się początek i koniec, schemat prawdopodobnie wymaga uproszczenia.

Podobny test można przeprowadzić samodzielnie. Należy rozpocząć od bloku początkowego i przejść każdą możliwą ścieżką aż do zakończenia. Warto sprawdzić, czy każda decyzja posiada odpowiednie warianty, czy żadna ścieżka nie prowadzi donikąd i czy wszystkie pętle mają warunek zakończenia. Pozwala to wykryć błędy logiczne przed umieszczeniem diagramu w ostatecznej wersji pracy.

Jeśli schemat przedstawia program, warto porównać go z kodem źródłowym. Poszczególne bloki nie muszą odpowiadać pojedynczym instrukcjom programu, ale ogólna kolejność i logika działania powinny być zgodne. Schemat ma upraszczać program, a nie tworzyć jego alternatywną wersję, która działa według innych zasad.

Nie należy również próbować przenosić całego kodu programu do schematu blokowego. Dla rozbudowanej aplikacji prowadziłoby to do powstania diagramu składającego się z setek elementów, praktycznie niemożliwego do odczytania. Lepiej wybrać kluczowe algorytmy i tylko je przedstawić w formie schematów.

Podobnie kod źródłowy zamieszczany w głównej części pracy powinien być ograniczony do fragmentów istotnych dla omawianego problemu. Można pokazać konkretną funkcję, klasę lub algorytm, jeśli jest następnie analizowany. Umieszczanie kilkunastu stron kodu w środku rozdziału zwykle pogarsza czytelność opracowania.

Fragmenty kodu powinny być wyróżnione w sposób jednolity. Dobrze sprawdza się czcionka o stałej szerokości znaków, stosowana konsekwentnie do wszystkich przykładów programistycznych. Należy zachować wcięcia właściwe dla języka programowania, ponieważ są one częścią struktury kodu i mają znaczenie dla jego czytelności.

Jeżeli kod został zaczerpnięty z zewnętrznego źródła, również należy to odpowiednio zaznaczyć. Dotyczy to przykładowych fragmentów dokumentacji, bibliotek czy rozwiązań znalezionych w publikacjach. W przypadku własnego programu można natomiast poinformować, że jest to fragment kodu przygotowanego na potrzeby pracy.

Pełny kod programu nie zawsze musi być drukowany w załączniku. Współcześnie uczelnie coraz częściej określają własne zasady dotyczące przekazywania plików źródłowych, repozytoriów lub dodatkowych materiałów elektronicznych. Dlatego sposób dołączania kodu należy ustalić zgodnie z aktualnymi wymaganiami jednostki. Nie należy automatycznie zakładać, że konieczne będzie wykorzystanie płyty CD lub innego określonego nośnika.

Ważne jest również opisanie struktury programu, jeśli stanowi on istotny rezultat pracy. Sam schemat blokowy pojedynczego algorytmu nie zastąpi wyjaśnienia, jakie moduły powstały, jakie pełnią funkcje i w jaki sposób ze sobą współpracują. Dokumentacja powinna być dostosowana do charakteru projektu.

Schematy blokowe warto przygotowywać na bieżąco podczas tworzenia rozwiązania. Mogą wtedy pełnić nie tylko funkcję dokumentacyjną, ale także projektową. Pozwalają wykryć brakujące warunki, zbędne operacje czy niepotrzebnie skomplikowane fragmenty algorytmu jeszcze przed ich implementacją. W ten sposób stają się praktycznym narzędziem pracy autora.

Na końcowym etapie trzeba jednak zweryfikować ich zgodność z gotowym rozwiązaniem. Diagram przygotowany kilka miesięcy wcześniej może nie odpowiadać ostatniej wersji programu lub procesu. Wszystkie zmiany w implementacji, które mają znaczenie dla przedstawionej logiki, powinny zostać uwzględnione również w schemacie.

Schemat blokowy może być prosty, ale nie powinien być niedbały. Równe rozmieszczenie elementów, prawidłowe użycie symboli, czytelne podpisy i właściwie poprowadzone strzałki wpływają na odbiór całej pracy. Nie wymaga to tworzenia skomplikowanej grafiki – wystarczy uporządkowana i konsekwentna forma.

Najważniejsze jest jednak to, aby schemat był zrozumiały i odpowiadał rzeczywiście analizowanemu procesowi. Jego wartość nie zależy od liczby bloków ani efektowności graficznej. Dobrze przygotowany diagram pozwala w ciągu kilku chwil zrozumieć logikę działania, która opisana wyłącznie słowami wymagałaby kilku akapitów. Właśnie dlatego schematy blokowe pozostają bardzo użytecznym elementem prac inżynierskich, informatycznych i innych opracowań, w których konieczne jest przedstawienie przebiegu złożonego procesu.

Strona edytorska i językowa pracy dyplomowej

5/5 - (2 votes)

WYMOGI EDYTORSKIE

Strona edytorska oraz strona językowa pracy dyplomowej w istotnym zakresie rzutują na jej ostateczną wartość (ocenę). Każdy fragment pracy dyplomowej przekazywany promotorowi odpowiadać musi przyjętym ustaleniom.

Objętość pracy magisterskiej powinna wynosić 50 – 90 stron.

Objętość pracy licencjackiej powinna wynosić 65 – 70 stron.

STRONA TYTUŁOWA

Stronę tytułową należy zredagować zachowując treść, układ oraz formatowanie z poniższego przykładu:

WYŻSZA SZKOŁA CZEGOŚ I CZEGOŚ W MIEŚCIE X

ANNA NOWAK

nr albumu 10000

MOTYWOWANIE PRACOWNIKÓW JAKO ELEMENT ZARZĄDZANIA ZASOBAMI LUDZKIMI

(na przykładzie przedsiębiorstwa X)

Praca licencjacka

napisana pod kierunkiem

Prof. dr hab. Jana Kowalskiego

Miasto X 2021

Wymogi edytorskie powinny być traktowane jako element porządkujący całą pracę dyplomową. Ich celem jest przede wszystkim zapewnienie jednolitego i czytelnego wyglądu dokumentu. Student nie powinien samodzielnie wprowadzać przypadkowych rozwiązań graficznych, jeśli uczelnia określiła własny standard. Dotyczy to zarówno strony tytułowej, jak i wszystkich dalszych części pracy.

Podane wymagania dotyczące objętości należy zawsze odnosić do zasad obowiązujących w konkretnej uczelni. Nie istnieje jedna ogólnopolska norma określająca liczbę stron pracy licencjackiej czy magisterskiej. W jednych jednostkach wymagana objętość może być większa, w innych mniejsza, a czasami podawana jest jedynie wartość orientacyjna. Dlatego przed rozpoczęciem pisania warto sprawdzić aktualną instrukcję przygotowania pracy dyplomowej.

Sama liczba stron nie powinna być przy tym najważniejszym celem autora. Znacznie istotniejsze jest odpowiednie opracowanie problemu, zachowanie właściwych proporcji pomiędzy częściami oraz przedstawienie wyników własnych badań. Sztuczne zwiększanie objętości przez powtarzanie tych samych informacji, nadmiernie długie cytaty czy rozbudowywanie zagadnień pobocznych zwykle obniża jakość pracy, zamiast ją podnosić.

Strona tytułowa powinna zostać przygotowana dokładnie według wzoru obowiązującego w danej uczelni. Jeśli został udostępniony gotowy szablon, najlepiej wykorzystać go bez samodzielnego zmieniania kolejności elementów, kroju czcionki czy rozmieszczenia poszczególnych informacji. Strona tytułowa pełni funkcję formalną i identyfikacyjną, dlatego jej układ powinien być zgodny z wymaganiami instytucji.

Szczególną uwagę należy zwrócić na poprawny zapis nazwy uczelni, wydziału, kierunku i specjalności. Błędy w nazwach własnych wyglądają nieprofesjonalnie i są łatwe do uniknięcia. Podobnie należy sprawdzić zapis stopnia lub tytułu naukowego promotora. Nie warto opierać się wyłącznie na zapisie zapamiętanym ze spotkań czy wiadomości e-mail – najlepiej skorzystać z oficjalnych informacji podanych przez uczelnię.

Tytuł pracy na stronie tytułowej powinien być identyczny z tytułem zatwierdzonym formalnie. Nie należy samodzielnie zmieniać pojedynczych słów, skracać tytułu ani dodawać podtytułu bez uzgodnienia. Nawet drobna różnica może prowadzić do niezgodności między dokumentacją uczelni a złożoną pracą. Warto więc przed ostatecznym wydrukiem lub zapisaniem wersji elektronicznej porównać tytuł ze stosownym zatwierdzeniem.

Kolejnym istotnym elementem jest jednolity krój czcionki. Uczelnia najczęściej wskazuje, jaką czcionkę należy stosować w tekście głównym, przypisach, tabelach i nagłówkach. Jeśli takiej informacji nie ma, warto przyjąć rozwiązanie klasyczne i czytelne. Nie powinno się stosować kilku różnych krojów pisma tylko po to, aby wyróżnić poszczególne elementy.

Podobna zasada dotyczy wielkości czcionki. Tekst główny powinien mieć jeden rozmiar, przypisy mogą być nieco mniejsze, a nagłówki odpowiednio większe lub pogrubione. Wielkość poszczególnych elementów powinna tworzyć czytelną hierarchię. Nie należy jednak przesadzać z różnicami, ponieważ praca naukowa nie jest materiałem reklamowym ani prezentacją multimedialną.

Interlinia powinna być jednakowa w całym tekście głównym. Często uczelnie wymagają odstępu 1,5 wiersza, choć mogą obowiązywać inne zasady. Przypisy, bibliografia, podpisy pod tabelami czy tekst wewnątrz tabel mogą mieć mniejszą interlinię. Wszystkie takie wyjątki powinny jednak wynikać z instrukcji redakcyjnej, a nie z przypadkowych ustawień.

Marginesy są kolejnym elementem wymagającym jednolitości. Zwykle lewy margines bywa szerszy ze względu na oprawę dokumentu, ale konkretne wartości mogą się różnić. Nie należy ustawiać marginesów ręcznie dla poszczególnych stron. Powinny obowiązywać w całym dokumencie i być określone w ustawieniach strony.

Ważnym elementem składu jest justowanie tekstu. W wielu pracach dyplomowych stosuje się wyrównanie do obu marginesów, ponieważ nadaje ono stronie uporządkowany wygląd. Trzeba jednak zwrócić uwagę, aby nie powstawały bardzo duże odstępy między wyrazami. W razie potrzeby warto zastosować dzielenie wyrazów zgodnie z zasadami języka polskiego.

Nie należy tworzyć odstępów poprzez wielokrotne używanie spacji. Dotyczy to zarówno wcięć akapitowych, jak i ustawiania tekstu w pionie lub poziomie. Wszystkie takie elementy powinny być kontrolowane przy użyciu odpowiednich narzędzi edytora tekstu. Dzięki temu dokument pozostaje stabilny nawet po późniejszych zmianach.

Akapity powinny mieć jednolity sposób rozpoczynania. Jeżeli stosuje się wcięcie pierwszego wiersza, jego wielkość powinna być taka sama w całej pracy. Nie należy raz używać wcięcia, a innym razem dodatkowego odstępu między akapitami, chyba że wynika to z wytycznych. Jednolity rytm tekstu poprawia jego czytelność.

Tytuły rozdziałów i podrozdziałów również powinny być formatowane według jednego schematu. Jeśli rozdziały są zapisywane wielkimi literami i pogrubieniem, należy zachować tę zasadę w całej pracy. Podrozdziały mogą mieć mniejszy rozmiar lub nieco inne wyróżnienie, ale ich wygląd również powinien być konsekwentny.

Bardzo przydatne jest stosowanie stylów w edytorze tekstu. Pozwalają one określić wygląd wszystkich nagłówków jednocześnie, a także automatycznie utworzyć spis treści. Dzięki temu poprawa formatowania całej pracy nie wymaga zmieniania każdego tytułu osobno. Jest to szczególnie istotne w przypadku prac liczących kilkadziesiąt stron.

Strona językowa pracy ma równie duże znaczenie jak jej wygląd. Tekst powinien być poprawny pod względem ortograficznym, gramatycznym, interpunkcyjnym i stylistycznym. Student powinien unikać zarówno języka potocznego, jak i przesadnie skomplikowanego stylu. Najlepszy jest sposób pisania rzeczowy, precyzyjny i dostosowany do charakteru pracy naukowej.

Nie należy zakładać, że tekst naukowy musi być trudny w odbiorze. Zbyt długie zdania, nadmiar rzeczowników odczasownikowych czy rozbudowane konstrukcje wielokrotnie złożone często utrudniają zrozumienie sensu wypowiedzi. Jeśli jedno zdanie zajmuje kilka wierszy i zawiera wiele wątków, warto rozważyć podzielenie go na dwa lub trzy krótsze.

Trzeba również ograniczać powtórzenia. Często podczas pisania autor nie zauważa, że w kilku kolejnych zdaniach wielokrotnie używa tego samego określenia. Czasami można zastosować synonim, ale nie należy zmieniać terminologii specjalistycznej tylko dla uniknięcia powtórzenia. Jeśli dane pojęcie ma konkretne znaczenie naukowe, konsekwencja terminologiczna jest ważniejsza od stylistycznego urozmaicenia.

W pracy warto unikać zwrotów typowych dla języka potocznego, takich jak „wiadomo, że”, „jak każdy wie”, „oczywiście” czy „nie ulega najmniejszej wątpliwości”. Tego rodzaju sformułowania często zastępują argumentację. Jeśli dane stwierdzenie jest istotne, należy je uzasadnić źródłem, wynikami badań albo logicznym wywodem.

Nie należy również stosować nadmiernie emocjonalnych ocen. Określenia typu „bardzo zły wynik”, „świetne rozwiązanie” czy „fatalna sytuacja” są nieprecyzyjne. Lepiej wyjaśnić, na podstawie jakich kryteriów dokonano oceny. W pracy naukowej ważniejsze od ekspresyjnego języka jest pokazanie argumentów prowadzących do określonego wniosku.

Istotna jest konsekwencja w sposobie narracji. W zależności od tradycji danej dyscypliny można spotkać formę bezosobową, pierwszą osobę liczby mnogiej albo inne rozwiązania. Nie należy jednak przypadkowo przechodzić od „przeprowadzono badanie” do „zbadałem respondentów”, a następnie do „możemy zauważyć”. Warto uzgodnić z promotorem preferowany sposób narracji i stosować go w całej pracy.

Należy również zwracać uwagę na poprawny zapis liczb, jednostek, dat i skrótów. Jeśli dane pojęcie zostało raz zapisane w określony sposób, warto zachować ten zapis. Szczególnej uwagi wymagają skróty nazw instytucji. Przy pierwszym użyciu najlepiej podać pełną nazwę i skrót, a dalej posługiwać się skrótem konsekwentnie.

Nazwy obcojęzyczne i terminy specjalistyczne powinny być stosowane tylko wtedy, gdy są potrzebne. Jeśli istnieje utrwalony polski odpowiednik, zwykle warto go wykorzystać. W przypadku pojęć, które funkcjonują przede wszystkim w języku angielskim, można przy pierwszym wystąpieniu podać nazwę polską wraz z oryginalnym terminem w nawiasie.

Cytaty powinny zostać włączone do tekstu w taki sposób, aby nie zaburzały toku wywodu. Nie należy budować całych akapitów wyłącznie z kolejnych cytatów. Autor powinien przede wszystkim przedstawiać treść własnymi słowami, a cytaty stosować wtedy, gdy dokładne brzmienie wypowiedzi ma szczególne znaczenie.

Pod względem językowym ważne jest również odpowiednie łączenie akapitów. Kolejny fragment powinien wynikać z poprzedniego. Nie wystarczy podzielić tekst na krótkie części – między nimi powinna istnieć ciągłość myśli. Dobrze zbudowany rozdział prowadzi czytelnika od jednego zagadnienia do kolejnego bez nagłych i nieuzasadnionych zmian tematu.

Każdy akapit powinien dotyczyć jednej głównej myśli. Jeśli w tym samym akapicie autor zaczyna omawiać kilka niezależnych problemów, warto je rozdzielić. Z drugiej strony jednozdaniowe akapity stosowane wielokrotnie nadają tekstowi charakter notatkowy i zwykle nie pasują do pracy dyplomowej.

Duże znaczenie ma korekta językowa. Automatyczne sprawdzanie pisowni w edytorze jest pomocne, ale nie wykryje wszystkich błędów. Program może nie zauważyć niewłaściwego użycia słowa, błędu logicznego czy niezręcznej konstrukcji zdania. Pracę należy więc przeczytać samodzielnie, najlepiej więcej niż jeden raz.

Skuteczną metodą jest wykonywanie kilku rodzajów korekty osobno. Przy pierwszym czytaniu można zwracać uwagę na treść i logikę wywodu, przy drugim na język i interpunkcję, a przy trzecim na przypisy, formatowanie i numerację. Próba sprawdzania wszystkiego jednocześnie często powoduje, że część błędów pozostaje niezauważona.

Pomocne może być również przeczytanie tekstu po kilku dniach przerwy. Autor, który przez długi czas pracuje nad tym samym rozdziałem, zaczyna czytać go bardziej z pamięci niż rzeczywiście analizować każde zdanie. Krótki dystans pozwala łatwiej zauważyć powtórzenia, niejasności i brakujące fragmenty.

Warto także poprosić inną osobę o przeczytanie pracy lub przynajmniej wybranych części. Osoba, która nie zna tekstu, często szybciej dostrzega zdania niejasne, zbyt skomplikowane albo logicznie niedokończone. Nie musi to być specjalista z danej dziedziny – w przypadku korekty językowej świeże spojrzenie jest bardzo pomocne.

Przed przekazaniem pracy promotorowi nie należy wysyłać tekstu całkowicie surowego. Nawet jeśli jest to dopiero pierwszy rozdział, powinien być sformatowany, mieć przypisy i zostać sprawdzony językowo. Promotor powinien móc skoncentrować się na treści, a nie na poprawianiu podstawowych błędów edytorskich.

Dbałość o stronę edytorską od początku pisania oszczędza bardzo dużo czasu przed złożeniem pracy. Jeśli style, marginesy, nagłówki, przypisy i odstępy są poprawnie ustawione, końcowa redakcja sprowadza się głównie do kontroli. Jeśli natomiast tekst był przez wiele miesięcy formatowany ręcznie i niesystematycznie, uporządkowanie dokumentu może wymagać wielu godzin pracy.

Przed przygotowaniem ostatecznej wersji warto również sprawdzić, jak dokument wygląda po zapisaniu do PDF. Zdarza się, że podczas konwersji zmienia się położenie tabel, schematów, podpisów lub numerów stron. Należy przejrzeć cały plik strona po stronie, zamiast zakładać, że skoro dokument tekstowy wygląda poprawnie, jego wersja końcowa również będzie bezbłędna.

Należy zwrócić szczególną uwagę na puste strony, samotne nagłówki na dole strony, tabele podzielone w niewłaściwych miejscach oraz rysunki, które przesunęły się względem podpisów. Tego rodzaju błędy nie mają charakteru merytorycznego, ale wpływają na odbiór całego opracowania i mogą sprawiać wrażenie pośpiechu.

Strona edytorska i językowa pracy dyplomowej powinna być podporządkowana jednej zasadzie: tekst ma być łatwy do czytania i sprawiać wrażenie starannie przygotowanego. Czytelna forma pozwala odbiorcy skupić się na treści, a poprawny język zwiększa precyzję przekazywanych informacji. Warto więc traktować redakcję nie jako ostatni, czysto techniczny etap, lecz jako integralną część przygotowywania pracy dyplomowej.

Przygotowanie planu badań własnych

5/5 - (5 votes)

Przygotowanie planu badań własnych jest ważnym krokiem w procesie przygotowywania pracy dyplomowej lub badań naukowych. Plan badań pozwala na określenie celów, metod i harmonogramu badań, a także na ocenę ich realizowalności.

Aby przygotować plan badań własnych, należy:

  1. Określić problem badawczy: jasno określić problem, który ma być badany, oraz postawić hipotezy badawcze.
  2. Określić cele badań: określić, co chce się osiągnąć dzięki badaniom, jakie pytania badawcze chce się rozwiązać.
  3. Wybrać metody badawcze: wybrać odpowiednie metody, które pozwolą na rozwiązanie problemu badawczego i spełnienie celów badań.
  4. Określić zakres badań: określić, jakie dane i materiały będą potrzebne do przeprowadzenia badań.
  5. Skonstruować harmonogram badań: określić czas trwania badań i poszczególne etapy ich realizacji.
  6. Przeprowadzić analizę ryzyka: określić ewentualne trudności i ryzyka związane z przeprowadzeniem badań oraz zaplanować działania zapobiegające je.
  7. Określić potrzebne zasoby: określić, jakie zasoby (np. finansowe, ludzkie, techniczne) będą potrzebne do przeprowadzenia badań.
  8. Ocenić realizowalność badań: ocenić, czy planowane badania są realistyczne i czy możliwe jest ich przeprowadzenie w ramach czasowych i zasobów dostępnych.

Ważne jest, aby plan badań był jasny i zrozumiały, a także był zgodny z wymaganiami formalnymi uczelni oraz z używanym stylem pracy. Warto też pamiętać, że plan badań może być korygowany w trakcie realizacji badań, jeśli pojawią się nowe informacje lub trudności.

Przeprowadzenie badań jest często wymagane przez promotorów prac dyplomowych, na kierunkach nauk społecznych.

Badania naukowe mają dwie fazy:

a) faza koncepcyjna;

b) faza badawcza.

Faza koncepcyjna obejmuje:

1) określić temat, przedmiot i cel badań;

2) kultywowanie problemów badawczych;

3) hipotezy dotyczące licencjonowania badań;

4) wybrać obszar badań i określić dobór próby;

5) zdefiniować zmienne i wybrać dla nich znaki;

6) określić metody, techniki i narzędzia badawcze metody;

7) przygotowanie badań;

8) Badania pilotażowe.

Faza badawcza powinna również:

1) odpowiednie badania;

2) uporządkować materiały;

3) kodyfikować dane;

4) zweryfikować hipotezy;

5) zinterpretować wyniki badań;

6) wyciągnąć wnioski.

Plan badań własnych powinien być przygotowany jeszcze przed rozpoczęciem właściwego gromadzenia danych. Pozwala on uporządkować wszystkie działania i sprawdzić, czy poszczególne elementy projektu badawczego są ze sobą zgodne. Szczególnie ważne jest zachowanie związku pomiędzy celem badań, problemami badawczymi, hipotezami, zmiennymi oraz wybranymi metodami. Jeżeli któryś z tych elementów nie pasuje do pozostałych, może się okazać, że po zakończeniu badań autor nie będzie w stanie odpowiedzieć na postawione pytania.

Pierwszym etapem powinno być precyzyjne określenie przedmiotu badań. Przedmiot badań wskazuje, czego dokładnie dotyczy analiza. Może nim być określone zjawisko społeczne, zachowanie pracowników, sposób funkcjonowania organizacji, postawy uczniów, poziom satysfakcji klientów albo inne zagadnienie związane z tematyką pracy. Przedmiot nie powinien być formułowany zbyt szeroko, ponieważ utrudni to dalsze planowanie badań.

Następnie należy określić cel badań. Powinien on wynikać bezpośrednio z tematu pracy i wskazywać, co autor zamierza ustalić. Może to być na przykład diagnoza określonego zjawiska, poznanie opinii badanej grupy, określenie zależności między zmiennymi, porównanie dwóch grup albo ocena skuteczności określonego rozwiązania. Cel powinien być możliwy do zrealizowania przy zastosowaniu dostępnych metod.

Na podstawie celu formułuje się problemy badawcze. Problem główny obejmuje najważniejsze pytanie stawiane w pracy, natomiast problemy szczegółowe rozbijają go na mniejsze części. Dobrze sformułowane problemy pomagają później konstruować narzędzie badawcze i analizować wyniki. Jeżeli badanie dotyczy satysfakcji pracowników, problem główny może dotyczyć poziomu tej satysfakcji, a problemy szczegółowe – wpływu wynagrodzenia, relacji z przełożonym, warunków pracy czy możliwości awansu.

Kolejnym etapem może być sformułowanie hipotez. Nie są one wymagane w każdej pracy, ale jeśli metodologia je przewiduje, powinny stanowić przypuszczalne odpowiedzi na postawione problemy. Hipotezy muszą być możliwe do zweryfikowania. Nie powinny mieć charakteru ogólnych stwierdzeń, których nie da się sprawdzić na podstawie danych zebranych w badaniu.

Ważnym etapem jest określenie zmiennych. Zmienna to cecha lub właściwość, która może przyjmować różne wartości. W badaniach społecznych zmiennymi mogą być na przykład wiek, poziom wykształcenia, staż pracy, poziom satysfakcji, częstotliwość określonych zachowań czy ocena danego zjawiska. Jeśli badanie zakłada analizę zależności, trzeba określić, które zmienne pełnią rolę niezależnych, a które zależnych.

Zmienne powinny zostać odpowiednio zoperacjonalizowane, czyli przełożone na konkretne wskaźniki możliwe do zaobserwowania lub zmierzenia. Przykładowo samo pojęcie „zaangażowanie pracownika” jest dość ogólne. Aby je badać, trzeba ustalić, po czym można rozpoznać wysoki lub niski poziom zaangażowania. Wskaźnikami mogą być deklarowana gotowość do podejmowania dodatkowych zadań, przywiązanie do organizacji, chęć pozostania w firmie czy poziom identyfikacji z jej celami.

Kolejnym istotnym elementem planu jest określenie populacji badanej i próby. Populacja to zbiorowość, której dotyczy badanie, natomiast próba obejmuje te osoby lub jednostki, które faktycznie zostaną objęte analizą. Student powinien wyjaśnić, kto będzie uczestnikiem badania, dlaczego wybrano właśnie tę grupę oraz w jaki sposób dokonano doboru.

Dobór próby może mieć charakter losowy lub nielosowy. W pracach dyplomowych często stosuje się dobór celowy, zwłaszcza gdy badanie dotyczy konkretnej organizacji lub określonej grupy. Ważne jest jednak, aby sposób doboru został jasno opisany. Nie wystarczy napisać, że ankietę wypełniło kilkadziesiąt osób. Trzeba również wskazać, kim były te osoby i dlaczego właśnie ich odpowiedzi zostały wykorzystane.

Należy też ustalić liczebność próby. W niektórych badaniach większa liczba respondentów pozwala na bardziej wiarygodne wnioski, ale nie zawsze jest możliwe objęcie badaniem bardzo licznej grupy. W pracy licencjackiej czy magisterskiej należy uwzględniać realne możliwości organizacyjne. Ważniejsze od samej liczby uczestników jest to, aby próba była odpowiednia do celu badań i aby autor nie formułował wniosków szerszych, niż pozwalają na to zebrane dane.

Po ustaleniu próby należy dobrać metodę badawczą. W naukach społecznych często stosuje się sondaż diagnostyczny, wywiad, obserwację, analizę dokumentów, analizę przypadku czy analizę danych zastanych. Dobór powinien wynikać z charakteru problemu. Jeżeli autor chce poznać opinie dużej grupy, ankieta może być dobrym rozwiązaniem. Jeśli zależy mu na pogłębionym poznaniu doświadczeń kilku osób, lepszy może być wywiad.

Warto wyraźnie odróżniać metodę, technikę i narzędzie badawcze. W zależności od przyjętej metodologii terminy te mogą być różnie definiowane, jednak nie powinny być stosowane zamiennie bez wyjaśnienia. Przykładowo metodą może być sondaż diagnostyczny, techniką ankieta, a narzędziem kwestionariusz ankiety. W pracy należy stosować terminologię zgodną z literaturą metodologiczną wykorzystywaną na danym kierunku.

Narzędzie badawcze powinno zostać skonstruowane po określeniu problemów i zmiennych, a nie przed nimi. Każde pytanie w kwestionariuszu powinno służyć zdobyciu informacji potrzebnych do rozwiązania konkretnego problemu badawczego. Jeśli autor nie potrafi wskazać, do czego wykorzysta odpowiedź na dane pytanie, warto zastanowić się nad jego usunięciem.

Pytania powinny być jasne, jednoznaczne i dostosowane do badanej grupy. Należy unikać pytań wieloznacznych, sugerujących odpowiedź albo zawierających dwa zagadnienia jednocześnie. Przykładowo pytanie „Czy jest Pan/Pani zadowolony/a z wynagrodzenia i atmosfery w pracy?” jest nieprawidłowe, ponieważ respondent może być zadowolony z jednego elementu i niezadowolony z drugiego. Każde zagadnienie powinno być badane oddzielnie.

W przypadku ankiety trzeba także przemyśleć kolejność pytań. Zwykle zaczyna się od pytań prostych i ogólnych, a następnie przechodzi do bardziej szczegółowych. Pytania metryczkowe można umieścić na końcu, chyba że istnieje szczególne uzasadnienie innego układu. Cały kwestionariusz powinien mieć logiczną strukturę i nie być nadmiernie długi.

Przed rozpoczęciem właściwego badania warto przeprowadzić pilotaż. Polega on na przetestowaniu narzędzia na niewielkiej grupie osób podobnych do respondentów właściwego badania. Pozwala sprawdzić, czy pytania są zrozumiałe, czy skale odpowiedzi są właściwie skonstruowane oraz czy nie występują problemy techniczne. Pilotaż może ujawnić błędy, których autor nie zauważył podczas samodzielnego przygotowywania kwestionariusza.

Po pilotażu należy wprowadzić potrzebne poprawki. Nie powinno się traktować pierwszej wersji narzędzia jako ostatecznej. Czasami konieczne jest uproszczenie pytań, zmiana kolejności, dodanie brakującej odpowiedzi albo usunięcie pytań, które okazały się niejasne. Lepiej wykryć takie problemy przed rozpoczęciem badania niż po zebraniu dużej liczby nieprzydatnych odpowiedzi.

Plan badań powinien również określać sposób ich przeprowadzenia. W przypadku ankiety należy ustalić, czy będzie ona papierowa, internetowa czy prowadzona w inny sposób. Przy wywiadach trzeba określić miejsce, sposób umawiania uczestników oraz sposób rejestrowania wypowiedzi. W badaniach dokumentów należy wcześniej ustalić, do jakich materiałów autor będzie miał dostęp.

Ważne są także kwestie etyczne. Uczestnicy badania powinni wiedzieć, jaki jest jego cel i w jaki sposób będą wykorzystane przekazane informacje. Jeśli badanie jest anonimowe, należy jasno to zaznaczyć. Jeżeli zbierane są dane pozwalające zidentyfikować respondentów, trzeba zadbać o ich odpowiednie zabezpieczenie i stosować się do wymagań obowiązujących na uczelni.

Nie należy zbierać informacji, które nie są potrzebne do realizacji celu badania. Jeśli wiek, płeć, stanowisko czy inne dane osobowe nie będą wykorzystywane w analizie, warto rozważyć, czy ich pozyskiwanie ma sens. Ograniczenie zakresu zbieranych informacji ułatwia również ochronę prywatności respondentów.

Harmonogram badań powinien być realistyczny. Trzeba uwzględnić nie tylko samo zbieranie danych, ale także przygotowanie narzędzia, konsultację z promotorem, pilotaż, dotarcie do respondentów, opracowanie wyników i napisanie części badawczej. W praktyce najwięcej problemów pojawia się wtedy, gdy badania rozpoczynane są zbyt późno.

W przypadku ankiety należy pozostawić czas na oczekiwanie na odpowiedzi. Nie wszyscy respondenci wypełnią formularz od razu, a część może w ogóle nie odpowiedzieć. Przy wywiadach trzeba liczyć się z koniecznością dopasowania terminów do dostępności uczestników. W badaniach prowadzonych w organizacjach może być również potrzebna zgoda kierownictwa.

Analiza ryzyka powinna obejmować przewidywanie takich trudności. Można założyć na przykład, że liczba odpowiedzi na ankietę będzie mniejsza od oczekiwanej. Warto wtedy wcześniej zaplanować dodatkowe sposoby dotarcia do respondentów. Jeśli badanie zależy od dostępu do dokumentów przedsiębiorstwa, dobrze jest upewnić się, że będą one rzeczywiście dostępne.

Po zakończeniu gromadzenia danych rozpoczyna się etap ich porządkowania. W przypadku ankiety należy sprawdzić kompletność odpowiedzi, wyeliminować formularze, które nie spełniają przyjętych kryteriów, oraz przygotować dane do analizy. W badaniach jakościowych konieczne może być uporządkowanie notatek, transkrypcja wywiadów i wyodrębnienie kategorii analitycznych.

Kodyfikacja danych polega na nadaniu odpowiedziom odpowiednich oznaczeń, które umożliwiają ich późniejsze zestawienie i analizę. W pytaniach zamkniętych może to być przypisanie wartości liczbowych poszczególnym odpowiedziom. W pytaniach otwartych konieczne może być pogrupowanie wypowiedzi według powtarzających się tematów. Sposób kodowania powinien być przemyślany jeszcze przed rozpoczęciem właściwej analizy.

Analiza danych powinna wynikać z problemów badawczych. Nie należy przedstawiać wyników wyłącznie w kolejności pytań zawartych w kwestionariuszu. Bardziej wartościowe jest pogrupowanie danych według zagadnień odpowiadających problemom szczegółowym. Dzięki temu część badawcza staje się logicznym rozwiązaniem postawionych wcześniej pytań.

W przypadku danych ilościowych można stosować tabele, wykresy, wartości procentowe, średnie oraz inne miary statystyczne odpowiednie do charakteru materiału. Nie należy jednak używać skomplikowanych metod statystycznych wyłącznie po to, aby praca wyglądała bardziej zaawansowanie. Każda metoda analizy powinna mieć uzasadnienie i być prawidłowo interpretowana.

Wyniki badań jakościowych wymagają innego sposobu prezentacji. Można wyodrębniać powtarzające się motywy, kategorie wypowiedzi, podobieństwa i różnice między respondentami. Warto przy tym zachować równowagę pomiędzy przedstawianiem materiału empirycznego a jego interpretacją. Samo przytaczanie kolejnych wypowiedzi nie jest jeszcze analizą.

Po opracowaniu wyników należy wrócić do hipotez i problemów badawczych. Każdy z nich powinien zostać rozpatrzony na podstawie zgromadzonych danych. Jeśli którejś hipotezy nie można zweryfikować, trzeba zastanowić się, czy problem wynikał z niewłaściwego narzędzia, zbyt małej liczby danych czy z samego sposobu jej sformułowania.

Interpretacja wyników powinna również odnosić się do literatury. Warto sprawdzić, czy uzyskane rezultaty są zgodne z wcześniejszymi badaniami, czy też wskazują na inne zależności. Takie porównanie zwiększa wartość części badawczej, ponieważ pokazuje, że autor nie analizuje własnych wyników w oderwaniu od istniejącej wiedzy.

Wnioski powinny wynikać bezpośrednio z analizy. Nie należy formułować twierdzeń, które wykraczają poza zebrany materiał. Jeśli próba była niewielka lub ograniczona do jednej organizacji, trzeba zachować ostrożność w uogólnianiu rezultatów. Wnioski powinny odpowiadać realnemu zakresowi badań.

Plan badań powinien zatem obejmować cały proces – od sformułowania problemu aż do interpretacji wyników. Nie jest tylko harmonogramem zbierania danych, lecz kompletną koncepcją postępowania badawczego. Im dokładniej zostanie przygotowany, tym mniejsze jest ryzyko, że podczas analizy okaże się, iż brakuje informacji potrzebnych do rozwiązania postawionych problemów.

Dobrze przygotowany plan powinien odpowiedzieć na kilka podstawowych pytań: co będzie badane, po co będzie badane, kogo lub czego będzie dotyczyć badanie, za pomocą jakich metod zostanie przeprowadzone, jakie informacje należy zgromadzić, w jaki sposób zostaną one przeanalizowane oraz jakie ograniczenia mogą wystąpić. Jeżeli wszystkie te kwestie zostały jasno określone, badanie ma solidne podstawy.

Warto przed rozpoczęciem badań przedstawić plan promotorowi. Zmiana problemu badawczego, narzędzia czy sposobu doboru próby jest stosunkowo łatwa, dopóki dane nie zostały jeszcze zebrane. Po zakończeniu badań poprawienie błędów metodologicznych może być znacznie trudniejsze, a czasami wymaga ponownego przeprowadzenia całego badania.

Plan badań nie musi być jednak dokumentem całkowicie niezmiennym. W trakcie realizacji mogą pojawić się okoliczności wymagające modyfikacji. Ważne jest, aby każda taka zmiana była świadoma, uzasadniona i nie prowadziła do utraty spójności między celem, problemami i zastosowanymi metodami. W razie istotnych zmian warto ponownie skonsultować koncepcję z promotorem.

Przygotowanie dobrego planu badań własnych jest jednym z najważniejszych warunków prawidłowego wykonania części empirycznej pracy dyplomowej. Pozwala uporządkować działania, ograniczyć ryzyko błędów i zapewnić, że zgromadzony materiał rzeczywiście umożliwi rozwiązanie problemów badawczych. Dzięki temu badanie nie staje się przypadkowym zbiorem ankiet, wywiadów czy danych, lecz logicznie zaplanowanym procesem prowadzącym do uzasadnionych wniosków.