Wstęp pracy dyplomowej powinien zawierać następujące elementy:
- Kontekst: krótkie wprowadzenie do tematu badań, w którym przedstawiony jest kontekst problemu badawczego, jego znaczenie i aktualność.
- Cel pracy: jasne i precyzyjne określenie celów pracy, czyli tego, co autor chce osiągnąć poprzez swoje badania.
- Hipotezy: określenie hipotez, czyli założeń, które zostaną poddane testowaniu w trakcie badań.
- Zakres pracy: jasne określenie zakresu pracy, czyli tego, co zostanie objęte badaniami oraz tego, co zostanie pominięte.
- Metodologia: krótki opis metodologii badań, która zostanie wykorzystana, wraz z uzasadnieniem jej wyboru.
- Struktura pracy: krótki opis struktury pracy, czyli jak będzie ona rozłożona na poszczególne rozdziały.
- Ograniczenia: krótkie omówienie ograniczeń, które mogły wpłynąć na badania, a które zostaną omówione w dalszej części pracy.
- Przegląd literatury: krótki przegląd dotychczasowych badań na temat problemu badawczego, który jest przedmiotem pracy, w celu ukazania jego aktualności i związku z dotychczasowymi badaniami.
Wstęp do pracy magisterskiej powinien być wstępem do badanej i analizowanej problematyki. Powinien zawierać krótki komentarz i przegląd treści każdego rozdziału, a także najważniejszych źródeł. Proponowana długość druku to 2-3 strony. Zakończenie pracy powinno zawierać 2-3 strony podsumowania.
Praca dyplomowa musi mieć ponumerowane strony. Pierwsza strona to strona wprowadzająca. Wpisz liczbę w dolnym zewnętrznym rogu strony, rozmiar czcionki 12 punktów. Nie zaleca się drukowania numerów na pierwszych stronach rozdziałów (strony te należy jednak uwzględnić w ogólnej liczbie stron).
Zagadnienia, wątki, przykłady itp. Te kolejno omawiane w pracy należy oddzielić od siebie. Rozpocznij nową historię od nowego akapitu. Akapit powinien zaczynać się od akapitu z jednolitym wcięciem w całej pracy.
Wstęp spełnia oczekiwane wymagania. Wyjaśnia dokładnie, jakie informacje autor znalazł w praktyce i mogłaby wykorzystać w badaniach, a także jakich informacji szukał, a których nie znalazł.
Wstęp do pracy dyplomowej pełni znacznie ważniejszą funkcję, niż mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka. Nie jest jedynie krótkim przedstawieniem tematu ani formalnym rozpoczęciem opracowania. Powinien wprowadzić czytelnika w problematykę pracy, wyjaśnić, dlaczego dane zagadnienie zostało podjęte, wskazać główne cele oraz pokazać sposób realizacji przyjętych założeń. Dobrze napisany wstęp pozwala już na początku zorientować się, czego dotyczy praca, jakie pytania stawia autor i w jaki sposób zamierza na nie odpowiedzieć.
Pierwsze akapity wstępu powinny przede wszystkim wprowadzać w temat. Warto rozpocząć od szerszego przedstawienia problematyki, a następnie stopniowo przechodzić do bardziej szczegółowych kwestii. Jeżeli praca dotyczy na przykład motywowania pracowników, można zacząć od znaczenia zasobów ludzkich dla funkcjonowania współczesnych organizacji, następnie wskazać rolę motywacji, a dopiero później przejść do konkretnego problemu analizowanego w pracy. Taki sposób prowadzenia wywodu sprawia, że wprowadzenie jest logiczne i nie rozpoczyna się nagle od bardzo szczegółowej kwestii.
Istotnym elementem wstępu jest uzasadnienie wyboru tematu. Nie chodzi jednak wyłącznie o stwierdzenie, że temat jest interesujący. Uzasadnienie powinno mieć charakter merytoryczny. Można wskazać znaczenie badanego problemu dla określonej dziedziny, jego aktualność, częstotliwość występowania w praktyce, zmiany zachodzące w otoczeniu gospodarczym lub społecznym albo potrzebę dokładniejszego poznania konkretnego zjawiska. W przypadku prac opartych na analizie przedsiębiorstwa uzasadnieniem może być również znaczenie danego procesu dla jego funkcjonowania.
Wstęp powinien prowadzić czytelnika do celu pracy. Cel należy sformułować możliwie precyzyjnie i unikać określeń zbyt ogólnych, takich jak „przedstawienie zagadnienia” czy „opisanie problemu”. Cel powinien informować, co autor zamierza ustalić, zbadać, ocenić, porównać albo przeanalizować. Przykładowo zamiast zdania „Celem pracy jest przedstawienie motywowania pracowników” lepiej napisać, że „Celem pracy jest analiza systemu motywowania pracowników w przedsiębiorstwie X oraz ocena jego znaczenia dla poziomu zaangażowania zatrudnionych”.
W zależności od charakteru pracy można wskazać cel główny oraz cele szczegółowe. Cel główny obejmuje najważniejsze zamierzenie całego opracowania, natomiast cele szczegółowe odnoszą się do poszczególnych etapów analizy. Mogą dotyczyć uporządkowania wiedzy teoretycznej, scharakteryzowania badanego podmiotu, przeprowadzenia określonych badań, porównania wyników czy sformułowania rekomendacji. Nie należy jednak tworzyć nadmiernie rozbudowanej listy celów, jeżeli nie są one rzeczywiście potrzebne.
Jeżeli w pracy występuje problem badawczy, powinien zostać przedstawiony we wstępie w sposób jednoznaczny. Problem badawczy najczęściej ma postać pytania, na które autor poszukuje odpowiedzi poprzez analizę literatury, danych lub wyników własnych badań. Powinien pozostawać w bezpośrednim związku z celem pracy. Jeżeli celem jest zbadanie wpływu określonego czynnika na dane zjawisko, problem badawczy powinien dotyczyć właśnie tej zależności, a nie zupełnie innego aspektu tematu.
W pracach, w których wymagane jest formułowanie hipotez, również należy je wyraźnie wskazać. Hipoteza jest przypuszczalną odpowiedzią na problem badawczy, która zostanie zweryfikowana w toku badań. Nie powinna być przypadkowym stwierdzeniem ani powtarzać celu pracy. Musi wynikać z wcześniejszej wiedzy, literatury lub obserwacji badanego zjawiska. Warto pamiętać, że poprawna hipoteza może zostać zarówno potwierdzona, jak i odrzucona. Wynik badania nie musi więc potwierdzać początkowych założeń autora.
Bardzo ważne jest określenie zakresu pracy. Dzięki temu czytelnik wie, jakie granice przyjął autor. Zakres może mieć charakter przedmiotowy, podmiotowy, przestrzenny i czasowy. Zakres przedmiotowy wskazuje, jakie zjawiska będą analizowane, podmiotowy – jakie osoby, organizacje lub jednostki zostały objęte badaniem, przestrzenny – jakiego obszaru geograficznego dotyczy analiza, a czasowy – jaki okres został uwzględniony. Nie w każdej pracy konieczne jest stosowanie wszystkich tych kategorii, ale warto jasno określić granice opracowania.
Wstęp powinien również informować o wykorzystanych metodach badawczych. Nie trzeba w tym miejscu szczegółowo opisywać całej metodologii, szczególnie jeśli w pracy znajduje się odrębny podrozdział metodologiczny. Wystarczy wskazać najważniejsze metody, techniki i narzędzia. Można więc napisać, że zastosowano analizę literatury, analizę dokumentów, metodę sondażu diagnostycznego, ankietę, wywiad, analizę porównawczą czy analizę danych statystycznych.
Jeżeli wykorzystano ankietę, można krótko wskazać, kogo objęto badaniem i jaki był jego ogólny charakter. Jeżeli praca opiera się na danych wtórnych, dobrze jest określić ich źródło. Nie ma jednak potrzeby zamieszczania we wstępie szczegółowych informacji dotyczących liczby pytań w kwestionariuszu, struktury próby czy sposobu kodowania odpowiedzi, jeśli kwestie te zostaną omówione później. Wstęp powinien przedstawiać ogólną koncepcję badania, a nie zastępować rozdział metodologiczny.
Kolejnym ważnym elementem jest prezentacja struktury pracy. Nie należy jednak ograniczać się do mechanicznego przepisania spisu treści. Znacznie lepiej krótko wyjaśnić, czego dotyczy każdy rozdział i jaką funkcję pełni w całym opracowaniu. Przykładowo pierwszy rozdział może przedstawiać podstawy teoretyczne, drugi charakteryzować badaną organizację, a trzeci prezentować wyniki badań własnych i ich interpretację.
Opis struktury powinien pokazywać logiczne powiązanie między kolejnymi częściami. Warto zatem zaznaczyć, że rozdział teoretyczny stanowi podstawę do późniejszej analizy empirycznej, a część badawcza pozwala na rozwiązanie postawionego problemu. Takie przedstawienie konstrukcji pracy jest znacznie bardziej wartościowe niż samo stwierdzenie, że „praca składa się z trzech rozdziałów”.
We wstępie można również krótko scharakteryzować bazę źródłową. Nie oznacza to wymieniania wszystkich książek znajdujących się w bibliografii. Wystarczy wskazać podstawowe rodzaje materiałów, na których opiera się praca, na przykład literaturę naukową, artykuły specjalistyczne, akty prawne, dane statystyczne, raporty, dokumentację przedsiębiorstwa czy materiały uzyskane w toku badań własnych. Jeżeli szczególne znaczenie miały określone grupy źródeł, można również o tym wspomnieć.
W niektórych pracach uzasadnione jest przedstawienie ograniczeń badawczych. Mogą one wynikać na przykład z niewielkiej liczby respondentów, trudności w dostępie do danych, ograniczonego czasu badania czy możliwości analizowania tylko jednego przedsiębiorstwa. Wskazanie takich ograniczeń nie obniża automatycznie wartości pracy. Przeciwnie, pokazuje, że autor świadomie ocenia zakres swoich ustaleń i nie próbuje formułować wniosków szerszych, niż pozwala na to zgromadzony materiał.
Warto pamiętać, że ostateczna wersja wstępu często powstaje dopiero po napisaniu całej pracy. Na początku można przygotować jego wersję roboczą, która pomoże uporządkować cele, problemy i zakres opracowania. W trakcie pisania może jednak zmienić się struktura rozdziałów, zakres badań albo sposób interpretacji wyników. Dlatego po ukończeniu wszystkich rozdziałów należy koniecznie powrócić do wstępu i sprawdzić, czy nadal odpowiada rzeczywistej zawartości pracy.
Jednym z częstych błędów jest przedstawianie we wstępie rezultatów, które autor uzyskał dopiero później. Wstęp powinien przede wszystkim zapowiadać badanie, natomiast zasadnicze wyniki i wnioski należą do dalszych części pracy oraz zakończenia. Można oczywiście krótko wskazać znaczenie problemu i przyjęte założenia, ale nie należy już na początku szczegółowo opisywać rezultatów analiz.
Innym błędem jest przesadne rozbudowywanie wstępu o treści teoretyczne. Definicje, klasyfikacje i szczegółowe charakterystyki powinny znaleźć się w odpowiednich rozdziałach. Wstęp ma jedynie stworzyć kontekst i wyjaśnić koncepcję pracy. Jeżeli zaczyna przypominać pierwszy rozdział teoretyczny, traci swoją podstawową funkcję.
Nie należy również rozpoczynać wstępu od bardzo ogólnych stwierdzeń, które nie wnoszą nic do tematu. Zdania typu „Od zarania dziejów człowiek dążył do rozwoju” albo „W dzisiejszych czasach świat bardzo szybko się zmienia” są zazwyczaj zbyt ogólnikowe i mogą sprawiać wrażenie sztucznego wydłużania tekstu. Lepiej rozpocząć od konkretnego zagadnienia rzeczywiście związanego z tematyką pracy.
Język wstępu powinien być rzeczowy, spokojny i precyzyjny. Nie warto stosować przesadnie podniosłych sformułowań ani pisać, że temat jest „niezwykle ważny”, „wyjątkowo interesujący” czy „fundamentalny”, jeśli nie wynika to z dalszego uzasadnienia. Znaczenie problemu powinno być pokazane poprzez argumentację, a nie deklaracje autora.
Dobrze przygotowany wstęp pozwala również promotorowi i recenzentowi szybko ocenić, czy praca ma spójną koncepcję. Jeżeli temat, cel, problem badawczy, zakres i metody pozostają ze sobą w logicznym związku, świadczy to o poprawnym zaplanowaniu badań. Jeżeli natomiast poszczególne elementy są przypadkowe, sprzeczne lub dotyczą różnych zagadnień, problemy te zwykle ujawniają się już na etapie czytania pierwszych stron.
Można przyjąć, że poprawny wstęp odpowiada czytelnikowi na kilka podstawowych pytań: czego dotyczy praca, dlaczego podjęto właśnie ten temat, jaki jest jej cel, co dokładnie będzie badane, w jaki sposób zostanie przeprowadzona analiza, jakie źródła zostały wykorzystane oraz jak zbudowana jest całość opracowania. Jeśli po przeczytaniu wstępu odpowiedzi na te pytania są jasne, oznacza to, że spełnia on swoją funkcję.
Nie należy jednak traktować wskazanej kolejności elementów jako sztywnego schematu obowiązującego w każdej pracy. W zależności od tematu i wymagań uczelni niektóre elementy mogą zostać połączone, inne przedstawione bardziej szczegółowo, a jeszcze inne pominięte. Najważniejsze jest zachowanie logicznego toku wypowiedzi. Wstęp powinien prowadzić od ogólnego przedstawienia problematyki do konkretnego celu i sposobu realizacji pracy.
Ostatecznie dobry wstęp nie powinien pozostawiać czytelnika z pytaniem, po co powstała dana praca i co autor zamierza w niej zrobić. Powinien być swoistą mapą całego opracowania. Nie zastępuje właściwej analizy, ale przygotowuje do niej, porządkuje główne założenia i pokazuje kierunek dalszych rozważań. Im bardziej świadomie zostanie przygotowany, tym łatwiej utrzymać spójność całej pracy dyplomowej.