WYMOGI EDYTORSKIE
Strona edytorska oraz strona językowa pracy dyplomowej w istotnym zakresie rzutują na jej ostateczną wartość (ocenę). Każdy fragment pracy dyplomowej przekazywany promotorowi odpowiadać musi przyjętym ustaleniom.
Objętość pracy magisterskiej powinna wynosić 50 – 90 stron.
Objętość pracy licencjackiej powinna wynosić 65 – 70 stron.
STRONA TYTUŁOWA
Stronę tytułową należy zredagować zachowując treść, układ oraz formatowanie z poniższego przykładu:
WYŻSZA SZKOŁA CZEGOŚ I CZEGOŚ W MIEŚCIE X
ANNA NOWAK
nr albumu 10000
MOTYWOWANIE PRACOWNIKÓW JAKO ELEMENT ZARZĄDZANIA ZASOBAMI LUDZKIMI
(na przykładzie przedsiębiorstwa X)
Praca licencjacka
napisana pod kierunkiem
Prof. dr hab. Jana Kowalskiego
Miasto X 2021
Wymogi edytorskie powinny być traktowane jako element porządkujący całą pracę dyplomową. Ich celem jest przede wszystkim zapewnienie jednolitego i czytelnego wyglądu dokumentu. Student nie powinien samodzielnie wprowadzać przypadkowych rozwiązań graficznych, jeśli uczelnia określiła własny standard. Dotyczy to zarówno strony tytułowej, jak i wszystkich dalszych części pracy.
Podane wymagania dotyczące objętości należy zawsze odnosić do zasad obowiązujących w konkretnej uczelni. Nie istnieje jedna ogólnopolska norma określająca liczbę stron pracy licencjackiej czy magisterskiej. W jednych jednostkach wymagana objętość może być większa, w innych mniejsza, a czasami podawana jest jedynie wartość orientacyjna. Dlatego przed rozpoczęciem pisania warto sprawdzić aktualną instrukcję przygotowania pracy dyplomowej.
Sama liczba stron nie powinna być przy tym najważniejszym celem autora. Znacznie istotniejsze jest odpowiednie opracowanie problemu, zachowanie właściwych proporcji pomiędzy częściami oraz przedstawienie wyników własnych badań. Sztuczne zwiększanie objętości przez powtarzanie tych samych informacji, nadmiernie długie cytaty czy rozbudowywanie zagadnień pobocznych zwykle obniża jakość pracy, zamiast ją podnosić.
Strona tytułowa powinna zostać przygotowana dokładnie według wzoru obowiązującego w danej uczelni. Jeśli został udostępniony gotowy szablon, najlepiej wykorzystać go bez samodzielnego zmieniania kolejności elementów, kroju czcionki czy rozmieszczenia poszczególnych informacji. Strona tytułowa pełni funkcję formalną i identyfikacyjną, dlatego jej układ powinien być zgodny z wymaganiami instytucji.
Szczególną uwagę należy zwrócić na poprawny zapis nazwy uczelni, wydziału, kierunku i specjalności. Błędy w nazwach własnych wyglądają nieprofesjonalnie i są łatwe do uniknięcia. Podobnie należy sprawdzić zapis stopnia lub tytułu naukowego promotora. Nie warto opierać się wyłącznie na zapisie zapamiętanym ze spotkań czy wiadomości e-mail – najlepiej skorzystać z oficjalnych informacji podanych przez uczelnię.
Tytuł pracy na stronie tytułowej powinien być identyczny z tytułem zatwierdzonym formalnie. Nie należy samodzielnie zmieniać pojedynczych słów, skracać tytułu ani dodawać podtytułu bez uzgodnienia. Nawet drobna różnica może prowadzić do niezgodności między dokumentacją uczelni a złożoną pracą. Warto więc przed ostatecznym wydrukiem lub zapisaniem wersji elektronicznej porównać tytuł ze stosownym zatwierdzeniem.
Kolejnym istotnym elementem jest jednolity krój czcionki. Uczelnia najczęściej wskazuje, jaką czcionkę należy stosować w tekście głównym, przypisach, tabelach i nagłówkach. Jeśli takiej informacji nie ma, warto przyjąć rozwiązanie klasyczne i czytelne. Nie powinno się stosować kilku różnych krojów pisma tylko po to, aby wyróżnić poszczególne elementy.
Podobna zasada dotyczy wielkości czcionki. Tekst główny powinien mieć jeden rozmiar, przypisy mogą być nieco mniejsze, a nagłówki odpowiednio większe lub pogrubione. Wielkość poszczególnych elementów powinna tworzyć czytelną hierarchię. Nie należy jednak przesadzać z różnicami, ponieważ praca naukowa nie jest materiałem reklamowym ani prezentacją multimedialną.
Interlinia powinna być jednakowa w całym tekście głównym. Często uczelnie wymagają odstępu 1,5 wiersza, choć mogą obowiązywać inne zasady. Przypisy, bibliografia, podpisy pod tabelami czy tekst wewnątrz tabel mogą mieć mniejszą interlinię. Wszystkie takie wyjątki powinny jednak wynikać z instrukcji redakcyjnej, a nie z przypadkowych ustawień.
Marginesy są kolejnym elementem wymagającym jednolitości. Zwykle lewy margines bywa szerszy ze względu na oprawę dokumentu, ale konkretne wartości mogą się różnić. Nie należy ustawiać marginesów ręcznie dla poszczególnych stron. Powinny obowiązywać w całym dokumencie i być określone w ustawieniach strony.
Ważnym elementem składu jest justowanie tekstu. W wielu pracach dyplomowych stosuje się wyrównanie do obu marginesów, ponieważ nadaje ono stronie uporządkowany wygląd. Trzeba jednak zwrócić uwagę, aby nie powstawały bardzo duże odstępy między wyrazami. W razie potrzeby warto zastosować dzielenie wyrazów zgodnie z zasadami języka polskiego.
Nie należy tworzyć odstępów poprzez wielokrotne używanie spacji. Dotyczy to zarówno wcięć akapitowych, jak i ustawiania tekstu w pionie lub poziomie. Wszystkie takie elementy powinny być kontrolowane przy użyciu odpowiednich narzędzi edytora tekstu. Dzięki temu dokument pozostaje stabilny nawet po późniejszych zmianach.
Akapity powinny mieć jednolity sposób rozpoczynania. Jeżeli stosuje się wcięcie pierwszego wiersza, jego wielkość powinna być taka sama w całej pracy. Nie należy raz używać wcięcia, a innym razem dodatkowego odstępu między akapitami, chyba że wynika to z wytycznych. Jednolity rytm tekstu poprawia jego czytelność.
Tytuły rozdziałów i podrozdziałów również powinny być formatowane według jednego schematu. Jeśli rozdziały są zapisywane wielkimi literami i pogrubieniem, należy zachować tę zasadę w całej pracy. Podrozdziały mogą mieć mniejszy rozmiar lub nieco inne wyróżnienie, ale ich wygląd również powinien być konsekwentny.
Bardzo przydatne jest stosowanie stylów w edytorze tekstu. Pozwalają one określić wygląd wszystkich nagłówków jednocześnie, a także automatycznie utworzyć spis treści. Dzięki temu poprawa formatowania całej pracy nie wymaga zmieniania każdego tytułu osobno. Jest to szczególnie istotne w przypadku prac liczących kilkadziesiąt stron.
Strona językowa pracy ma równie duże znaczenie jak jej wygląd. Tekst powinien być poprawny pod względem ortograficznym, gramatycznym, interpunkcyjnym i stylistycznym. Student powinien unikać zarówno języka potocznego, jak i przesadnie skomplikowanego stylu. Najlepszy jest sposób pisania rzeczowy, precyzyjny i dostosowany do charakteru pracy naukowej.
Nie należy zakładać, że tekst naukowy musi być trudny w odbiorze. Zbyt długie zdania, nadmiar rzeczowników odczasownikowych czy rozbudowane konstrukcje wielokrotnie złożone często utrudniają zrozumienie sensu wypowiedzi. Jeśli jedno zdanie zajmuje kilka wierszy i zawiera wiele wątków, warto rozważyć podzielenie go na dwa lub trzy krótsze.
Trzeba również ograniczać powtórzenia. Często podczas pisania autor nie zauważa, że w kilku kolejnych zdaniach wielokrotnie używa tego samego określenia. Czasami można zastosować synonim, ale nie należy zmieniać terminologii specjalistycznej tylko dla uniknięcia powtórzenia. Jeśli dane pojęcie ma konkretne znaczenie naukowe, konsekwencja terminologiczna jest ważniejsza od stylistycznego urozmaicenia.
W pracy warto unikać zwrotów typowych dla języka potocznego, takich jak „wiadomo, że”, „jak każdy wie”, „oczywiście” czy „nie ulega najmniejszej wątpliwości”. Tego rodzaju sformułowania często zastępują argumentację. Jeśli dane stwierdzenie jest istotne, należy je uzasadnić źródłem, wynikami badań albo logicznym wywodem.
Nie należy również stosować nadmiernie emocjonalnych ocen. Określenia typu „bardzo zły wynik”, „świetne rozwiązanie” czy „fatalna sytuacja” są nieprecyzyjne. Lepiej wyjaśnić, na podstawie jakich kryteriów dokonano oceny. W pracy naukowej ważniejsze od ekspresyjnego języka jest pokazanie argumentów prowadzących do określonego wniosku.
Istotna jest konsekwencja w sposobie narracji. W zależności od tradycji danej dyscypliny można spotkać formę bezosobową, pierwszą osobę liczby mnogiej albo inne rozwiązania. Nie należy jednak przypadkowo przechodzić od „przeprowadzono badanie” do „zbadałem respondentów”, a następnie do „możemy zauważyć”. Warto uzgodnić z promotorem preferowany sposób narracji i stosować go w całej pracy.
Należy również zwracać uwagę na poprawny zapis liczb, jednostek, dat i skrótów. Jeśli dane pojęcie zostało raz zapisane w określony sposób, warto zachować ten zapis. Szczególnej uwagi wymagają skróty nazw instytucji. Przy pierwszym użyciu najlepiej podać pełną nazwę i skrót, a dalej posługiwać się skrótem konsekwentnie.
Nazwy obcojęzyczne i terminy specjalistyczne powinny być stosowane tylko wtedy, gdy są potrzebne. Jeśli istnieje utrwalony polski odpowiednik, zwykle warto go wykorzystać. W przypadku pojęć, które funkcjonują przede wszystkim w języku angielskim, można przy pierwszym wystąpieniu podać nazwę polską wraz z oryginalnym terminem w nawiasie.
Cytaty powinny zostać włączone do tekstu w taki sposób, aby nie zaburzały toku wywodu. Nie należy budować całych akapitów wyłącznie z kolejnych cytatów. Autor powinien przede wszystkim przedstawiać treść własnymi słowami, a cytaty stosować wtedy, gdy dokładne brzmienie wypowiedzi ma szczególne znaczenie.
Pod względem językowym ważne jest również odpowiednie łączenie akapitów. Kolejny fragment powinien wynikać z poprzedniego. Nie wystarczy podzielić tekst na krótkie części – między nimi powinna istnieć ciągłość myśli. Dobrze zbudowany rozdział prowadzi czytelnika od jednego zagadnienia do kolejnego bez nagłych i nieuzasadnionych zmian tematu.
Każdy akapit powinien dotyczyć jednej głównej myśli. Jeśli w tym samym akapicie autor zaczyna omawiać kilka niezależnych problemów, warto je rozdzielić. Z drugiej strony jednozdaniowe akapity stosowane wielokrotnie nadają tekstowi charakter notatkowy i zwykle nie pasują do pracy dyplomowej.
Duże znaczenie ma korekta językowa. Automatyczne sprawdzanie pisowni w edytorze jest pomocne, ale nie wykryje wszystkich błędów. Program może nie zauważyć niewłaściwego użycia słowa, błędu logicznego czy niezręcznej konstrukcji zdania. Pracę należy więc przeczytać samodzielnie, najlepiej więcej niż jeden raz.
Skuteczną metodą jest wykonywanie kilku rodzajów korekty osobno. Przy pierwszym czytaniu można zwracać uwagę na treść i logikę wywodu, przy drugim na język i interpunkcję, a przy trzecim na przypisy, formatowanie i numerację. Próba sprawdzania wszystkiego jednocześnie często powoduje, że część błędów pozostaje niezauważona.
Pomocne może być również przeczytanie tekstu po kilku dniach przerwy. Autor, który przez długi czas pracuje nad tym samym rozdziałem, zaczyna czytać go bardziej z pamięci niż rzeczywiście analizować każde zdanie. Krótki dystans pozwala łatwiej zauważyć powtórzenia, niejasności i brakujące fragmenty.
Warto także poprosić inną osobę o przeczytanie pracy lub przynajmniej wybranych części. Osoba, która nie zna tekstu, często szybciej dostrzega zdania niejasne, zbyt skomplikowane albo logicznie niedokończone. Nie musi to być specjalista z danej dziedziny – w przypadku korekty językowej świeże spojrzenie jest bardzo pomocne.
Przed przekazaniem pracy promotorowi nie należy wysyłać tekstu całkowicie surowego. Nawet jeśli jest to dopiero pierwszy rozdział, powinien być sformatowany, mieć przypisy i zostać sprawdzony językowo. Promotor powinien móc skoncentrować się na treści, a nie na poprawianiu podstawowych błędów edytorskich.
Dbałość o stronę edytorską od początku pisania oszczędza bardzo dużo czasu przed złożeniem pracy. Jeśli style, marginesy, nagłówki, przypisy i odstępy są poprawnie ustawione, końcowa redakcja sprowadza się głównie do kontroli. Jeśli natomiast tekst był przez wiele miesięcy formatowany ręcznie i niesystematycznie, uporządkowanie dokumentu może wymagać wielu godzin pracy.
Przed przygotowaniem ostatecznej wersji warto również sprawdzić, jak dokument wygląda po zapisaniu do PDF. Zdarza się, że podczas konwersji zmienia się położenie tabel, schematów, podpisów lub numerów stron. Należy przejrzeć cały plik strona po stronie, zamiast zakładać, że skoro dokument tekstowy wygląda poprawnie, jego wersja końcowa również będzie bezbłędna.
Należy zwrócić szczególną uwagę na puste strony, samotne nagłówki na dole strony, tabele podzielone w niewłaściwych miejscach oraz rysunki, które przesunęły się względem podpisów. Tego rodzaju błędy nie mają charakteru merytorycznego, ale wpływają na odbiór całego opracowania i mogą sprawiać wrażenie pośpiechu.
Strona edytorska i językowa pracy dyplomowej powinna być podporządkowana jednej zasadzie: tekst ma być łatwy do czytania i sprawiać wrażenie starannie przygotowanego. Czytelna forma pozwala odbiorcy skupić się na treści, a poprawny język zwiększa precyzję przekazywanych informacji. Warto więc traktować redakcję nie jako ostatni, czysto techniczny etap, lecz jako integralną część przygotowywania pracy dyplomowej.